Tham Luang Mağarasındaki Yaban Domuzları Karanlıkta On Yedi Gün Kaldı

2 Temmuz 2018, gece. Tayland'ın kuzeyinde, su basmış bir mağaranın kilometrelerce içinde, iki İngiliz dalgıç çamurlu bir kaya çıkıntısına el feneri tutuyor. Işık bir yüzden ötekine geçiyor. Dalgıçlardan biri İngilizce soruyor: Kaç kişisiniz? Karanlıktan ince bir ses cevap veriyor: On üç. Dalgıç tek kelime söylüyor: Harika.

Antrenmandan sonra bir saat

23 Haziran 2018, cumartesi. Myanmar sınırındaki Mae Sai ilçesinin çocuk futbol takımı Yaban Domuzları antrenmanı bitirir. Takımdan on iki çocuk, yaşları 11 ile 16 arasında, 25 yaşındaki yardımcı antrenörleri Ekkapol Chanthawong'la birlikte yakındaki Tham Luang Mağarası'na gider. Antrenörün basın toplantısında anlattığına göre gezi bir saat sürecektir; sebep basittir, herkes içeride ne olduğunu görmek ister. Yanlarına yiyecek almazlar.

Ekkapol, grupta mağaraya daha önce girmiş tek kişidir. AFP'ye konuşanlara göre on yaşından itibaren birkaç yıl acemi keşiş olarak tapınakta yaşamış, tam keşiş olmadan ayrılıp Mae Sai'de büyükannesine bakmaya dönmüştür. Tai Lue etnik grubundandır ve hiçbir ülkenin vatandaşı değildir. Takımdan üç çocuk da onun gibi vatansızdır.

Çocuklardan 14 yaşındaki Ekarat Wongsukchan evden çıkarken annesiyle babasına mağaraya gideceğini söyler, ama yanlış mağaranın adını verir: Tham Khun Nam.

Dönüş yolu kapanıyor

Bir saat dolduğunda grup epey derindedir; macera olsun diye suyla dolu birkaç geçitten yüzerek geçmişlerdir. Muson yağmurları başlamıştır. Geri dönmek istediklerinde yolu su kesmiştir. Ekkapol beline bir ip bağlayıp yolu yoklamak için öne yüzer; geçemez, çocuklar onu ipten çekerek geri alır. AP'nin aktardığına göre çocuklara bu yoldan çıkamayacaklarını, başka bir yol bulmaları gerektiğini söyler.

O akşam kulübün kurucusu ve baş antrenörü Nopparat Kanthawong'un telefonu durmadan çalar; çocuklarına ulaşamayan aileler arıyordur. Vikipedi'ye göre yirmi kadar cevapsız aramadan sonra takımın kaybolduğunu anlar.

İçeride grup, su yükseldikçe daha yükseğe çekilir ve sonunda mağaranın derinliklerinde, çamurlu bir set üzerinde durur. Medyascope'a göre burası girişten üç kilometre kadar içeridedir; yol bazen yürüyerek, bazen tırmanarak, bazen dalarak geçilir. 13 yaşındaki Mongkol Boonpiam sonradan o anı şöyle anlatacaktır: Korkmuştu, eve dönemeyeceğinden ve annesinin onu azarlayacağından korkmuştu. Ekarat'a göre önce sakinleşmeye, sonra bir çıkış aramaya karar verirler.

Dışarıda dokuz gün

Arama ertesi gün başlar. 25 Haziran'da Tayland Deniz Kuvvetleri'nin SEAL dalgıçları mağaraya girer. 27 Haziran'da İngiltere Mağara Kurtarma Konseyi'nin dalgıçları gelir; aralarında Rick Stanton ve John Volanthen vardır. Arkasından ABD Hava Kuvvetleri'nin kurtarma ekipleri, Avustralya Federal Polisi'nin dalgıçları, Çin'den, Japonya'dan, Avrupa'nın birçok ülkesinden gönüllüler gelir. 29 Haziran'da Başbakan Prayut Chan-o-cha bölgeyi ziyaret eder. Çalışmaların başında Chiang Rai Valisi Narongsak Osottanakorn vardır.

Mağaranın içine pompalar indirilir, dağda suyun sızdığı delikler aranır, yukarıdan sondaj denenir. Vikipedi'nin derlediği rakamlara göre kurtarma boyunca yaklaşık on bin kişi çalışır, mağaradan bir milyar litreden fazla su pompalanır.

İçeride çocuklar kayalardan damlayan suyu içer. Sırayla taşlarla mağara duvarını kazarlar; VOA'ya göre üç dört metre kazarlar. AFP'ye konuşan yetkililere göre Ekkapol, ilk günlerde ellerinde kalan az yiyecekten kendi payını çocuklara vermiş, onlara güçlerini korumaları için meditasyon yaptırmıştır. Grubun en küçüğü, 11 yaşındaki Chanin Vibulrungruang, o günleri VOA'ya şöyle anlatır: Hiç gücü kalmamıştır, daha çok acıkmamak için yemeği düşünmemeye çalışmıştır.

Karanlıkta bir merhaba

2 Temmuz gecesi grup yine duvarı kazarken karanlıkta sesler duyar. Ekkapol herkesi susturur. 14 yaşındaki Adul Sam-on, AP'ye, ilk anda sesin gerçek olduğundan emin olamadıklarını, durup dinlediklerini anlatır. Antrenör hemen aşağı inmelerini, yoksa gelenlerin yanlarından geçip gideceğini söyler. Feneri tutan arkadaşı korkar; Adul feneri alır, aşağı iner ve dalgıçlara İngilizce merhaba der.

Gelenler Stanton ve Volanthen'dir; çocukları, Pattaya Plajı denen bölmenin yaklaşık 400 metre ötesinde bulurlar. Adul, grupta İngilizce bilen tek kişidir; ailesi Myanmar'ın Wa bölgesindendir. Dalgıçların kamerasıyla çekilen kısa görüntü ertesi sabah Tayland SEAL birliğinin Facebook sayfasında yayımlanır; The Nation'a göre birkaç saatte 16 milyon kez izlenir. Görüntüde çocuklardan biri bugün dışarı çıkıp çıkamayacaklarını sorar. Dalgıç, bugün olmaz, der; iki kişi olduklarını, dalmaları gerektiğini, çok sayıda insanın geleceğini, kendilerinin yalnızca ilk gelenler olduğunu söyler.

Vali Narongsak dışarıda kısa bir açıklama yapar. Vikipedi'nin aktardığına göre özü şudur: Onları sağ bulduk, ama operasyon bitmedi.

Kayadan süzülen su, karanlıkta mektup

Asıl sorun şimdi başlar. Çocukların dışarı çıkması için kilometrelerce, bazı yerlerde göz göremeyecek kadar bulanık, kimi yerde ancak bir insanın sığacağı darlıkta su altı geçitlerinden dalması gerekir. 3 Temmuz'da üç SEAL dalgıcı ve bir ordu doktoru, Yarbay Pak Loharachun, gruba ulaşır ve kurtarma bitene kadar yanlarından ayrılmaz. Yüksek kalorili yiyecek, ilaç ve malzeme götürülür; çocuklara yüzü tamamen kapatan dalış maskesiyle nefes almak öğretilir.

Mağaradaki oksijen azalır. CNN Türk'ün aktardığına göre normalde yüzde 21 olan oran, grubun bulunduğu yerde yüzde 15'e düşer. Hafta sonu için yağmur beklenmektedir. Medyascope, 3 Temmuz'da, kurtarmanın haftalar, hatta aylar sürebileceğini yazar.

Dalgıçlar mektup taşır. 7 Temmuz'da ailelerin antrenöre yazdığı mektup yayımlanır; AFP'nin aktardığına göre aileler ondan çocuklara iyi bakmasını ve kendini suçlamamasını ister. Ekkapol karşılığında ailelerden özür diler ve çocuklara elinden gelen en iyi bakımı göstereceğine söz verir. Çocukların notlarından birinde, CNN Türk'ün çevirisiyle, şöyle yazar: "Ben iyiyim, burada hava birazcık soğuk ama merak etmeyin."

Saman Kunan

Dalış hattı boyunca yüzlerce hava tüpü dizilmesi gerekir. Bu işe gönüllü olanlardan biri, 2006'da emekli olmuş eski bir SEAL dalgıcı, Bangkok Suvarnabhumi Havalimanı'nda çalışan Saman Kunan'dır. Çocukların mahsur kaldığını duyunca kalkıp gelmiştir.

5 Temmuz akşamı Saman, dalış arkadaşıyla birlikte üç hava tüpünü gruba yakın bir noktaya bırakır. Dönüş yolunda, su altında bilincini kaybeder. Dalış arkadaşı onu su altında canlandırmaya çalışır; üçüncü bölmede de uğraşırlar. Saman, 6 Temmuz gecesi saat bir sularında, havasızlıktan ölür. Yaşı kaynaklara göre 37 ya da 38'dir.

Eşi Valeepoan Kunan, Reuters'ın aktardığına göre sosyal medyada ona yazdığı satırların yanında çocuklara da seslenir: Kendinizi suçlamayın.

Üç gün, on üç kişi

Plan, o güne kadar hiç denenmemiş bir şeydir. Avustralyalı anestezi uzmanı ve dalgıç Dr. Richard Harris çocuklara uyuşturucu bir ilaç olan ketamin verecek; çocuklar su altında panikleyip boğulmasınlar diye bilinçleri kapalı taşınacaktır. Tayland hükümeti Harris'e ve iki yardımcısına diplomatik dokunulmazlık tanır. On üç yabancı mağara dalgıcı ve beş SEAL dalgıcı görevlendirilir.

8 Temmuz sabahı gazeteciler bölgeden uzaklaştırılır. Her çocuğa dalış elbisesi, yüzü tamamen kapatan maske giydirilir, göğsüne bir oksijen tüpü bağlanır. Her birini bir dalgıç, kendine bağlayarak su altından taşır; kuru bölümlerde sedyeyle kayaların üzerinden çekilir. Uyuşturucunun etkisi bir saat kadar sürdüğü için yolda yeni dozlar yapılır. O akşam dört çocuk çıkar. Ekkapol'ün sonradan anlattığına göre ilk önce evleri en uzak olanlar çıkarılır, çıkınca herkese çocukların iyi olduğunu anlatabilsinler diye.

9 Temmuz'da dört çocuk daha çıkar. 10 Temmuz'da kalan dört çocuk ve antrenör çıkarılır. En son, 3 Temmuz'dan beri grubun yanında olan doktor ve üç SEAL dalgıcı mağaradan ayrılır. Tam o sırada bir su borusu patlar, ana pompa durur; içerideki ekipler malzemeyi bırakıp acele dışarı çıkar. Herkes sağ salim dışarı çıkar.

Hastane, tapınak, kimlik kartı

On üç kişi Chiang Rai'deki hastanede karantinaya alınır. Aileler onları önce camın arkasından görür. AP'ye göre çocuklar mağarada ortalama dört kilo vermiştir; Vikipedi'deki rakam iki kilodur.

18 Temmuz'da hastaneden çıkıp ilk kez basının karşısına geçerler. Toplantı Saman Kunan'ın portresiyle açılır; çocuklar ayağa kalkıp saygıyla eğilir, Chanin elleriyle gözlerini kapatır. Sorular psikologlar tarafından önceden elden geçirilmiştir. Ekarat, ailesine yanlış mağaranın adını verdiği için özür diler ve kendilerini doğru mağarada nasıl bulduklarını merak ettiğini söyler. 16 yaşındaki Pornchai Kamluang annesinden azar işiteceğini bildiğini söyler. Mongkol daha sabırlı, daha dayanıklı olduğunu; Adul ise artık hayatı dikkatsizce yaşamaması gerektiğini öğrendiğini anlatır. En az dördü büyüyünce SEAL olmak, başkalarına yardım etmek ister.

25 Temmuz'da on bir çocuk Saman Kunan'ın anısına acemi keşiş olarak tapınağa girer, Ekkapol keşiş olur. Hristiyan olan Adul törene katılmaz. Çocuklar dokuz gün sonra, 4 Ağustos'ta tapınaktan çıkar.

8 Ağustos akşamı Mae Sai'de küçük bir törende Ekkapol, Adul, Mongkol ve Pornchai'ye Tayland kimlik kartları verilir. İlçe kaymakamı Somsak Khanakham, AFP'ye göre, artık hepsinin Tayland vatandaşı olduğunu söyler. BM Mülteciler Yüksek Komiserliği'ne göre Tayland'da o sırada 480 bin kadar vatansız insan vardır.

Sonraki yıllar

Kurtarmanın bedeli Saman Kunan'la bitmez. Vikipedi'ye göre kurtarmaya katılan SEAL dalgıcı Beirut Pakbara, operasyon sırasında kaptığı bir kan enfeksiyonu yüzünden Aralık 2019'da ölür.

Takımın kaptanı Duangphet Promthep, mağarada 13 yaşındadır. Ağustos 2022'de İngiltere'de bir futbol akademisinden burs kazanır. Şubat 2023'te, 17 yaşında, okulun yatakhanesinde baygın bulunur ve iki gün sonra hastanede ölür.

Adul, tam bursla ABD'de New York yakınlarındaki The Masters School'a gider. Haziran 2023'teki mezuniyet töreninde konuşmayı Rick Stanton yapar; Adul diplomasını sahnede, onu mağarada ilk bulan dalgıcın yanında alır. Ardından Middlebury Koleji'ne geçer. Ekkapol ise Eylül 2024'te Yagi Tayfunu'nun getirdiği sellerde, AFP'nin aktardığına göre, Mae Sai'deki evinin çatısında iki gece geçirir; çatıdan çektiği görüntülerde çamurlu suyun sokakları kapladığı görülür.

Tham Luang bugün milli parktır. Mağaranın girişindeki anıtta Saman Kunan'ın heykeli, ayaklarının dibinde on üç yaban domuzuyla durur. Kurtarmadan önce yılda 40 bin kişinin geldiği yeri, yeniden açıldıktan sonra bir milyondan fazla kişi ziyaret eder. Kurtarmada kullanılan halatlar, kablolar ve oksijen hortumları sergilenir.

Bir saatlik bir gezi on yedi gün sürdü. On üç kişiyi dışarı çıkarmak için on bin kişi çalıştı, iki kişi hayatını verdi. Dalgıçlara ilk ulaşan ses, hiçbir ülkenin vatandaşı olmayan 14 yaşında bir çocuğun sesiydi.

Kaynaklar

• "Thai boys recount cave rescue: Voices in dark, then 'hello'", AP (Inquirer), 19 Temmuz 2018
• "Thai soccer team speaks for first time since rescue", AP (Fox News), 18 Temmuz 2018
• "Thai Boys Talk About Experience in Flooded Cave", VOA Learning English, Temmuz 2018
• "Coach Ek the unlikely stateless hero of Thai cave drama", AFP (Egypt Independent), Temmuz 2018
• "'13? Brilliant': words that fired hopes of a miracle in Thai cave rescue", AFP (The Nation), Temmuz 2018
• "Taylandlı çocuklar için endişeli bekleyiş sürüyor", CNN Türk, Temmuz 2018
• Medyascope, 10, 13 ve 18 Temmuz 2018 haberleri
• "'You are my very heart': Wife of diver who died in Thai cave mourns a hero", Reuters (Gulf News), 2018
• "Thailand's rescued cave boys complete their time as novice Buddhist monks", CBS News, 4 Ağustos 2018
• "Thailand grants citizenship to stateless Thai cave boys", AFP (Inquirer), 8 Ağustos 2018
• "Thai cave survivor reunites with rescuer at high school graduation 5 years later", ABC7/ABC13, Haziran 2023
• "Soccer team captain of Thai cave boys dies in the UK at 17", Semafor, 15 Şubat 2023
• "Thai football coach previously trapped in cave finds himself stuck on roof due to Typhoon Yagi floods", MustShareNews (AFP), 12 Eylül 2024
• "Tham Luang cave rescue", Vikipedi (İngilizce)
• Hikâyedeki çocuklar, antrenör, dalgıçlar ve yakınları olay sırasında ve sonrasında basına adlarıyla geçmiş kişilerdir; ad değiştirilmedi. İngilizce sözler tırnak kullanılmadan aktarıldı; tırnaklı söz CNN Türk'ün Türkçe çevirisidir. Kaynaklar çelişiyor: Saman Kunan'ın yaşı (Vikipedi'ye göre 37, Reuters'a göre 38), çocukların verdiği kilo (AP'ye göre ortalama dört, Vikipedi'ye göre iki kilo), vatandaşlık tarihi (Vikipedi'ye göre 26 Eylül 2018, AFP'ye göre kimlik kartları 8 Ağustos 2018'de verildi), mağaranın derinliği (Medyascope'a göre girişten üç kilometre kadar içeride; başka kaynaklarda dört kilometreye yakın). Keşişlik töreninin yapıldığı tapınağın adı kaynaklarda farklı geçtiği için yazılmadı.