Bolvadin'den Beş Şehre 18 Yaşındaki Gencin Organları Beş Kişiye Umut Oldu
Mart 2018'de traktör kazasında ağır yaralanan 18 yaşındaki gencin beyin ölümü gerçekleşti; ailesi organlarını bağışladı. Dört saatlik ameliyatın ardından kalbi Ankara'ya, karaciğeri Isparta'ya, böbrekleri ve korneaları Antalya ile Konya'ya ulaştı. Her dört beyin ölümünden yalnızca birinde bağış yapılan bir ülkede bir ailenin kararı.
Afyonkarahisar, Mart 2018. Bolvadin'de 18 yaşındaki Mert, bir traktör kazasında ağır yaralanıyor. Afyonkarahisar Devlet Hastanesi'ne kaldırılıyor ve on beş gün boyunca yaşam mücadelesi veriyor. Sonra ailesi bir annenin, bir babanın duyabileceği en ağır haberi alıyor: beyin ölümü gerçekleşti. Ardından verilmesi gereken bir karar var.
Bolvadin'de bir kaza
Bolvadin, Afyonkarahisar'ın tarım ilçelerinden biridir. Traktör, buradaki pek çok aile için hem iş aracı hem de yoldur. Mart 2018'in son haftalarında Mert'in karıştığı traktör kazası, onu ağır yaralı hâlde hastaneye götürür.
Afyonkarahisar Devlet Hastanesi'nin yoğun bakımında doktorlar on beş gün boyunca onu hayatta tutmaya çalışır.
Beyin ölümü
Beyin ölümü, beynin ve beyin sapının bütün işlevlerinin geri dönüşsüz biçimde durması demektir. Bu kişi bir daha uyanmaz; ama kalbi ve öteki organları makinelerin desteğiyle bir süre çalışmaya devam edebilir. Tıbben ölüm gerçekleşmiştir. Bu kısa süre içinde organlar, başka hastalara nakledilebilir.
Türkiye'de beyin ölümü gerçekleşen birinin organlarının bağışlanması için ailenin onayı gerekir. Karar, hayatlarının en acı anında, birkaç saat içinde verilmek zorundadır.
Ailenin kararı
Mert'in ailesi, oğullarının organlarının bağışlanmasını kabul eder. Hastane yöneticisi Mehmet Duran, sonradan ailenin örnek bir davranış gösterdiğini söyleyecektir.
Ailenin "evet"iyle birlikte saatle yarış başlar. Organ nakli koordinasyon merkezi, Türkiye'nin dört bir yanında organ bekleyen hastalar arasından uygun alıcıları belirler.
Dört saat, on iki kişi
Organları almak için Ankara'dan, Isparta'dan ve Antalya'dan on iki kişilik sağlık ekipleri Afyonkarahisar'a gelir; bir kısmı özel bir uçakla, bir kısmı ambulanslarla. Yaklaşık dört saat süren ameliyatla organlar alınır.
Kalp, vücut dışında en kısa süre dayanabilen organlardandır. Özel uçakla Ankara'ya götürülür ve orada bekleyen bir hastaya nakledilir. Karaciğer Isparta'ya gider. Böbreklerden biri ve korneaları Antalya'ya, öteki böbrek Konya'ya ulaştırılır.
Bolvadin'den 18 yaşında bir genç ayrılır; ardında beş kişi için yeni bir hayat ihtimali bırakır.
Bekleyen on binler
Mert'in ailesinin verdiği karar Türkiye'de nadirdir. Organ nakli koordinatörlerinin o gün hatırlattığına göre ülkede 60 bin hasta organ bağışı bekliyordu.
TBMM'ye sunulan bir soru önergesine yansıyan Sağlık Bakanlığı verilerine göre 2018'de Türkiye'de 2.178 beyin ölümü gerçekleşti, ama bunlardan yalnızca 598'inde organ bağışı yapıldı: aşağı yukarı her dört beyin ölümünden birinde. Aynı yıl yapılan 5.597 organ naklinin 4.162'si canlı vericiden, yalnızca 1.435'i beyin ölümü gerçekleşen bağışçılardan yapıldı. 10 Temmuz 2019 itibarıyla organ bekleyen hasta sayısı 26.524'tü; bunların 22.868'i böbrek bekliyordu.
Pek çok bağışın gerçekleşmemesinin nedeni, ailelerin o en acı anda "hayır" demesi ya da karar verememesidir.
Geriye kalan
Mert'in hikâyesi, bir ailenin en büyük kaybının ortasında başka beş ailenin yükünü hafifletmeyi seçebileceğini gösteriyor. Ankara'da bir kalp, Isparta'da bir karaciğer, Antalya'da ve Konya'da birer böbrek ve iki kornea: hepsi Bolvadin'deki bir hastane odasında verilen tek bir karardan.
Organ bağışı yapmak isteyenler e-Devlet üzerinden ya da hastanelerin organ nakli birimlerinden başvurabilir. Ama koordinatörlerin hep hatırlattığı gibi asıl önemli olan, bu kararı sağlığınızda ailenize anlatmaktır; çünkü son söz onlarındır.
Kaynaklar
- "Kaza Sonrası Beyin Ölümü Gerçekleşen Gencin Organları 5 Kişiye Umut Oldu", İHA / Haberler.com, 6 Nisan 2018
- TBMM yazılı soru önergesi ve Sağlık Bakanlığı organ bağışı verileri (2018-2019)
- Hikâyedeki gencin adı değiştirilmiştir.
