Wrangel Adası'nın Son Kurtulanı Ada Blackjack Buzların Ortasında Tek Başına Kaldı

20 Ağustos 1923 sabahı Sibirya'nın kuzeyindeki Wrangel Adası'nda, kıyıdaki bir çadırda 25 yaşında bir kadın dışarıdan gelen bir sesle uyanıyor. Sisin içinden bir geminin direkleri beliriyor. Kadın yedi aydır buzun üstünde Sibirya'ya yürüyen üç arkadaşının döndüğünü düşünüyor. Gemiden inen adam, adada kalan son kişinin o olduğunu öğreniyor. Kadının adı Ada Blackjack. Yanında yalnızca seferin kedisi Vic var.

Nome'da ayda elli dolar

Ada, 1898'de Alaska'da, Nome'un 40 mil doğusundaki İnyupiat köyü Spruce Creek'te Ada Deletuk adıyla doğdu. Babası o sekiz yaşındayken öldü; annesi onu Nome'daki Metodist misyoner okuluna verdi. Ada orada okuma yazma, yemek ve dikiş öğrendi. On altı yaşında köpek kızağı sürücüsü Jack Blackjack'le evlendi. Üç çocuğundan yalnızca oğlu Bennett yaşadı. Kocası ona şiddet uyguladı, sonra onu ve oğlunu bırakıp gitti. Ada, Bennett'i çoğunlukla kucağında taşıyarak 40 milden fazla yürüyüp Nome'a döndü. Ev temizleyerek, madencilere dikiş dikerek geçindi. Bennett veremdi; tedavisine para yetmeyince Ada onu geçici olarak bir yetimhaneye yerleştirdi.

1921'de Nome polis şefi E. R. Jordan, kuzeyde bir ada için İngilizce bilen yerli işçi arandığını Ada'ya söyledi. Seferin arkasında İzlanda asıllı Kanadalı kâşif Vilhjalmur Stefansson vardı. Stefansson, Kutup bölgesinin oraya uyum sağlayanlar için kolayca yaşanabilir olduğuna inanıyordu. Wrangel Adası'nda sürekli yaşayan bir topluluk kurarak adayı Kanada ya da Britanya adına sahiplenmek istiyordu. Ada'ya terzi olarak ayda 50 dolar teklif edildi. Ada bu parayla Bennett'i yanına alabilecekti.

Dört genç adam ve bir terzi

Stefansson sefere kendisi katılmadı. Grubun başına 20 yaşındaki Kanadalı Allan Crawford'u getirdi. Yanına 28 yaşındaki Amerikalılar Lorne Knight ile Fred Maurer'i ve 19 yaşındaki Milton Galle'yi verdi. Maurer adayı tanıyordu: 1914'te Karluk gemisi buzlarda batınca kurtulanlarla birlikte Wrangel'de aylarca kalmıştı. Ada sefere birkaç yerli ailenin daha katılacağını sanıyordu. Nome Nugget'in aktardığına göre öteki aileler bir şamanın uyarısından sonra vazgeçti. Ada grubun tek kadını ve tek yerlisi olarak kaldı. Kutup ayısından korkuyordu.

Stefansson, avın bol olacağını söyleyip altı aydan fazla erzak götürmemelerini öğütledi. Grup Eylül 1921'de Nome'dan yola çıktı ve 15 Eylül'de adaya indi. Gemi uzaklaşırken Ada tek başına kumsala yürüyüp ağladı. İlk aylar zordu. Ada işlerini aksattı, erkekler ona sert davrandı. Knight, Kasım 1921'de günlüğüne, çizme yamamayı reddettiği için onu bayrak direğine bağladığını yazdı. Kış bastırınca grup birbirine alıştı. Ada kürk giysiler dikti, kamp düzene girdi.

Gelmeyen gemi

İlk yıl iyi geçti. Planlara göre 1922 yazında adaya erzak gemisi gelecekti. Kaptan Joe Bernard'ın komutasındaki Teddy Bear yola çıktı ama buzlara sıkışıp adaya ulaşamadı. Kış yeniden geldiğinde av azalmış, mermi tükenmeye başlamıştı. Lorne Knight o sonbahar tek başına yaptığı bir keşif gezisinden sonra hastalandı. İskorbüte yakalanmıştı.

Stefansson'un söylediği bol av çıkmamıştı. Ellerinde kalan yiyecek gün gün azalıyordu. Erkekler, yardım çağırmanın tek yolunun donmuş Çukotka Denizi'ni yürüyerek geçip Sibirya'ya ulaşmak olduğuna karar verdi. Yol 90 mil kadardı.

Buzun üstünde üç adam

28 Ocak 1923'te Crawford, Maurer ve Galle kalan köpekleri kızağa koşup buzun üstüne çıktı. Knight yürüyemeyecek kadar hastaydı. Ada onun yanında kaldı. Üç adamdan bir daha haber alınamadı. Sibirya'ya ulaşamadılar; nerede ve nasıl öldükleri bugün de bilinmiyor.

Adada iki kişi ve bir kedi kalmıştı. Knight bahara doğru yataktan kalkamaz oldu. Ada'da da iskorbüt belirtileri başlamıştı. Kampın bütün işi ona kaldı: su, yakacak, yemek, çamaşır, hastanın altı. Ada'nın hayatta kalma eğitimi yoktu; tüfek kullanmayı, tuzak kurmayı kendi kendine öğrenecekti.

Bir tüfek, bir tuzak hattı

Ada Mart 1923'te günlük tutmaya başladı. Maurer'in üç millik tuzak hattını devraldı, tilki yakalamayı öğrendi. 21 Mayıs'ta ilk kez tüfekle ateş ettiğini, boş bir çay tenekesini tam ortasından vurduğunu yazdı. Kuş vurdu, yumurta topladı. Avladığının çoğunu Knight'a yediriyor, onun yataktan kalkamadığı için oluşan yaralarını sarıyor, ona kitap okuyordu.

Bir gün fok avındayken bir kutup ayısıyla karşılaştı; dönüp çadırına kadar var gücüyle koştuğunu yazdı. Sonra çadırların yakınına yüksek bir gözetleme yeri yaptı, ayıları oradan izledi. Çadır duvarlarını kıyıya vuran ağaç kütükleriyle destekledi, gazyağı tenekelerinden soba yaptı. 2 Nisan'da günlüğüne, kendisine bir şey olursa eşyalarının oğlu Bennett'e verilmesini, okul çantası için ayırdığı siyah şeridin de ona ulaştırılmasını yazdı.

23 Haziran

Lorne Knight 23 Haziran 1923'te öldü. Ada günlüğüne o günün Knight'ın ölüm günü olduğunu, ama saati bilmediğini yazdı. Cesedi yerinden kıpırdatacak gücü yoktu. Hayvanlardan korumak için yatağın çevresine tahtadan bir siper yaptı ve Vic'le birlikte erzak çadırına taşındı.

Ada artık adada tek başınaydı. Tuzaklarına tilki düştü, deri biriktirdi. Rüzgâr, kütük ve deriden yaptığı ilk kayığı alıp götürdü; ikincisini yaptı. 23 Temmuz'da günlüğüne yaşadığı için Tanrı'ya şükrettiğini yazdı. Ağustos başında kalan vakitte oğlu için boncuklu terlikler dikti. Daktiloyla, Galle'nin bıraktığı makinede, her gün birkaç satır yazmaya devam ediyordu.

Sisin içinden bir gemi

20 Ağustos 1923'te Donaldson gemisi adaya yanaştı. Kurtarma işini Stefansson'un eski yol arkadaşı Harold Noice yönetiyordu. Ada önce gelenlerin Crawford, Maurer ve Galle olduğunu umdu. Noice'tan, üç adamın Sibirya'ya da Nome'a da hiç varmadığını öğrendi. Gemi Ada'yı ve kediyi aldı. Adaya yerine Amerikalı Charles Wells'le on iki İnuitten oluşan yeni bir grup bıraktı.

Gemi Nome'a vardığında Ada'yı gazeteciler karşıladı. Bazı gazeteler ona kadın Robinson Crusoe dedi. Ama başka bir rüzgâr da esti: Noice, Knight'ın ölümünde Ada'yı suçladı ve basında onun aleyhine haberler çıktı. Knight'ın ailesi Ada'nın yanında durdu. Babası, Ada'nın oğlu için elinden gelen her şeyi yaptığından en ufak şüphesi olmadığını, onu gerçek bir kahraman saydığını açıkladı.

Adadan sonra

Stefansson ona söz verilen ücreti düşürdü. Ada itiraz etmedi, parayı aldı, tilki derilerini sattı ve Bennett'i yetimhaneden çıkarıp Seattle'a, verem tedavisine götürdü. Seferi anlatan kitaplardan, günlüğünden yapılan alıntılardan eline hiçbir şey geçmedi. 14 Eylül 1924'te ikinci oğlu Billy doğdu. İkinci evliliği de boşanmayla bitti. Sonra kendisi de vereme yakalandı; 1927 ile 1937 arasında iki oğlunu yeniden yetimhanelere bırakmak zorunda kaldı. Seattle'da, Spokane'de yaşadı, sonra Alaska'ya döndü.

Wrangel Adası'nın hikâyesi de orada bitmedi. 1924'te Sovyetler Birliği'nin Krasny Oktyabr gemisi adaya gelip Wells'i ve İnuitleri götürdü. Wells Vladivostok'ta zatürreden öldü. 1926'da Sovyetler adayı kesin olarak kendi topraklarına kattı.

Ada gazetecilerden uzak durdu, hayatı boyunca yoksullukla uğraştı. Bennett, hastalıklarla geçen bir ömürden sonra 1972'de 58 yaşında öldü. Billy orduya katıldı, sonra Alaska yerli kuruluşlarında çalıştı. Torunu Michael Johnson, büyükannesinin hep tekrarladığı sözü aktardı: Yaşıyorsam, devam ederim.

Bugün

Ada Blackjack 29 Mayıs 1983'te Palmer'daki bir huzurevinde 85 yaşında öldü. Anchorage'da, oğlu Bennett'in yanına gömüldü. Billy annesinin mezarına Wrangel Adası seferinin kahramanı yazan bir levha koydurdu. Ölümünden bir ay sonra Alaska Meclisi onu resmî bir kararla onurlandırdı. 21 Ekim 2025'te Alaska Kadınlar Onur Listesi'ne alındı; törende torununun kızı Saresa Whitwer konuştu. Günlüğü bugün Dartmouth Koleji'nin kütüphanesinde saklanıyor.

Wrangel Adası 1976'dan beri sıkı koruma altındaki bir doğa rezervi, 2004'ten beri UNESCO Dünya Mirası. Kutup ayılarının dünyada en yoğun yuvalandığı yer; kıyılarında mors ve fok yaşıyor. Hayatta kalma eğitimi almamış genç bir terzi, oğlunun okul çantasını düşünerek o kıyıda iki ay tek başına kaldı ve eve döndü.

Kaynaklar

• "Ada Blackjack" ve "Wrangel Island", Vikipedi (İngilizce)
• Ada Blackjack: Stranded on Wrangel Island, ABD Ulusal Park Servisi (NPS)
• Kieran Mulvaney, Ada Blackjack üzerine yazı, History.com, 17 Kasım 2021
• Kenn Harper, "Taissumani: May 29, 1983 — The death of Ada Blackjack", Nunatsiaq News, 26 Mayıs 2006
• Ariana Crockett O'Harra, "Ada Blackjack inducted into Alaska Women's Hall of Fame", The Nome Nugget, 29 Ekim 2025
• The diary of Ada Blackjack, March-August 1923, Dartmouth Kütüphanesi dijital koleksiyonu
• Hikâyedeki kişiler gerçek adlarıyla anılmıştır. İngilizce günlük satırları ve sözler tırnak kullanılmadan, özetlenerek Türkçeye aktarıldı. Kaynaklar çelişiyor: doğum yılı (1898 ya da 1899), seferdeki yaşı (23 ya da 25), Knight'ın öldüğü gün (22 ya da 23 Haziran), kurtarıldığı gün (19 ya da 20 Ağustos).