Morca Mağarası'nda Bin Metre Aşağıdaki Kurtarıcı Kurtarıldı

Eylül 2023'ün ilk günlerinde Mersin'in Anamur ilçesinde, Toros Dağları'nın yükseklerinde bir mağaranın bin metreden daha aşağısında bir adam kan kusmaya başlar. Yürüyerek çıkması mümkün değildir. Yüzeyle arasında dikey kuyular, dar geçitler, çamurlu ve sulu galeriler vardır. Onu yukarı çıkarmak için altı ülkeden yaklaşık iki yüz kişi dağa gelir. Kurtarma on gün sürer.

Türkiye'nin üçüncü en derin mağarası

Morca Mağarası, Anamur'un Sugözü Mahallesi sınırlarında, Orta Toroslar'daki Taşeli Platosu'nda yer alır. Girişi deniz seviyesinden yaklaşık 1.950 metre yüksektedir. Ölçülen derinliği 1.276 metredir ve Türkiye'nin en derin üçüncü mağarası sayılır.

Mağarayı Anadolu Speleoloji Grubu Derneği (ASPEG) bulmuştur; bulunuş yılı kaynaklarda 1996 ve 2012 olarak farklı geçer. Keşif yıllar içinde ağır ağır ilerler: ekipler 2018'de 919 metreye iner, 2019'da Türkiye, Bulgaristan, Lübnan ve ABD'den 31 mağaracı 1.210 metreye ulaşır.

2023 yazının sonunda yeni bir uluslararası ekip mağaraya girer. Amaç yeni geçitler bulmak ve mağaranın haritasını çıkarmaktır. Ekibin sayısı kaynaklarda 13, 14 ve 15 olarak geçer; ABD'li, Türk, Romen ve Macar mağaracılardan oluşur. Ekibin önde gelenlerinden biri 40 yaşındaki ABD'li Mark Dickey'dir.

Kurtaran adam

Dickey sıradan bir mağara meraklısı değildir. New York'un Croton-on-Hudson kasabasından gelen deneyimli bir mağaracı ve aynı zamanda mağara kurtarıcısıdır. ABD'deki Ulusal Mağara Kurtarma Komisyonu'nda eğitmenlik yapmış, Avrupa Mağara Kurtarma Derneği'nin tıp komitesinde sekreterlik üstlenmiştir. Yani yıllardır başkalarını yerin altından çıkarmanın yollarını öğreten biridir.

Yanında nişanlısı Jessica Van Ord vardır. O da mağaracıdır, mağara kurtarıcısıdır ve paramediktir. Bu ayrıntı birkaç gün sonra hayati önem taşıyacaktır.

Bin metre aşağıda

2 Eylül'de, mağaranın derinliklerinde, Dickey'nin midesinde bir sorun başlar. Kaynakların çoğu ekibin mağaraya o gün girdiğini yazar; bazı haberler girişi 3 Eylül olarak verir. Rahatsızlandığı derinlik de farklı aktarılır: 1.040, 1.120 ya da 1.200 metre. Ortak olan, yüzeyden bin metreden fazla aşağıda olduğudur.

Dickey sonradan, Türk basınına aktarılan sözleriyle ne olduğunu şöyle anlatır: "Biraz kan vardı; bakteriyel, enfeksiyon gibi bir şey. Sonra kan kusmaya başlıyorum." Mide kanamasının sebebi daha sonra da açıklık kazanmaz.

Hastanede verdiği röportajlarda o günlerdeki ruh hâlini de anlatır. Önce bunun ne olduğunu bilmediğini ama hayati olmadığını düşündüğünü, sonra hayati olduğunu ve yardıma ihtiyacı olduğunu anladığını söyler. Bir noktada bilincini tutmakta zorlanır ve yaşamayacağını düşünür. Durumunu, tek kelimeyle konuşabilen, cenin pozisyonunda, neredeyse hiç kıpırdamayan biri olarak tarif eder.

Yukarı tırmanan nişanlı

O derinlikte telefon çekmez. Yardım çağırmanın tek yolu birinin yukarı çıkmasıdır. Van Ord kanamayı gördüğünde ne olduğunu hemen anladığını sonradan anlatır: iç kanamayla karşı karşıyadırlar. Başkasına güvenmediğinden değil, en hızlı çıkıp en hızlı geri dönebilecek kişinin kendisi olduğunu bildiği için yukarı tırmanmaya karar verir.

Haberlere göre ekip 3 Eylül'de telefon sinyaline ulaşır ve yardım çağrısı yapılır. Van Ord ise yalnızca haber vermekle kalmaz; yeniden aşağı iner ve yanında dört torba sıvı götürür. Dickey'nin anlatımına göre o sıvılar her şeyi değiştirir. Basın toplantısında nişanlısı için tek cümle kurar: Onun hayatını kurtaran kişi odur, nokta.

Önce Macarlar, sonra iki yüz kişi

Çağrı Türkiye'de Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı'na (AFAD), oradan Avrupa'daki mağara kurtarma ağına ulaşır. Mağaraya ilk ulaşan ekip Macar Mağara Kurtarma Servisi olur. Ekipteki doktorlardan biri Budapeşte'den gelen 34 yaşındaki anestezi ve yoğun bakım uzmanı Zsófia Zádor'dur; Dickey'yi mağarada ilk tedavi eden kişidir. Zádor, Associated Press'e Dickey'nin onları görünce rahatladığını ve umutlandığını anlatır. Dickey'ye mağarada kan nakli yapılır, damar yoluyla beslenir.

Haberlere göre sağlık ekipleri 4 Eylül'de, 1.040 metredeki kampta Dickey'nin yanına ulaşır. Bundan sonra yanından hiç ayrılmazlar; ekipler nöbetleşe onunla kalır. Mağaranın içi 4-6 derecedir. Yüzeyle haberleşme bir süre koşucularla sağlanır; aşağıdan gelen bir haberin yukarı ulaşması beş-yedi saat sürer.

Dağın üstünde, mağara girişinin yakınına AFAD'ın koordinasyon çadırı kurulur. Operasyona AFAD, UMKE, jandarma, Türkiye Mağaracılık Federasyonu ve Avrupa Mağara Kurtarma Derneği katılır. Bulgaristan, Hırvatistan, İtalya, Polonya ve Macaristan'dan ekipler gelir. Kurtarıcı sayısı kaynaklarda 150 ile 196 arasında değişir; ülke sayısı da kimi haberde altı, kimi haberde sekiz olarak geçer.

İçi henüz iyileşmemiş bir adam

Birkaç gün içinde Dickey toparlanmaya başlar. Kusması durur, günler sonra ilk kez yemek yer. Mağarada çektiği bir video, Türk yetkilileri tarafından 7 Eylül'de paylaşılır. Videoda ayakta ve uyanık olduğunu, konuşabildiğini ama içinin henüz iyileşmediğini söyler. Nişanlısı yanına döndüğünde ölümün kıyısına çok yaklaşmış olduğunu anlatır. Türk hükümetinin gerekli tıbbi malzemeyi hızla ulaştırmasının hayatını kurtardığını düşündüğünü de ekler. Mağaracılık dünyasının birbirine sıkı sıkıya bağlı bir topluluk olduğunu söyler ve teşekkür eder.

Ama içi iyileşmemiş bir adam bin metrelik kuyuları kendi gücüyle tırmanamaz. Onu sedyeyle çıkarmak gerekir. Bu da mağaranın kendisini değiştirmek demektir.

Sedyenin geçeceği yol

Ekipler mağaranın içine ara istasyonlar ve kamplar kurar, halat hatları döşer, dar geçitleri genişletir. Türkiye Mağaracılık Federasyonu'ndan Yusuf Öğrenecek, işin en zor kısmının sedye hatlarının geçebilmesi için dar geçitleri genişletmek olduğunu söyler. Plan üç ana kamp ve yedi aşamadan oluşur; her aşamada başka bir ekip sedyeyi devralacaktır.

Federasyon Başkanı Bülent Genç zorluğu şöyle anlatır: "Zor bir mağara olduğu için bazı noktalara hızlı gidilirken bazı noktalarda coğrafi koşullar buna izin vermiyor."

Doktorların kararıyla tahliye 9 Eylül Cumartesi başlar. Sedye dikey kuyularda halatlarla yukarı çekilir, çamurlu ve sulu galerilerde elden ele taşınır. 10 Eylül Pazar günü Dickey 700 metredeki kampa ulaşır; burada dinlenir ve tedavisi sürer. Pazartesi günü 180 metredeki kampa çıkarılır. Akşam 100 metreyi geçer.

Yıldızlar ve temiz hava

12 Eylül Salı, saat 00.37'de Mark Dickey sedyenin üzerinde Morca Mağarası'ndan çıkar. Normal koşullarda deneyimli bir mağaracının alttaki kamptan yüzeye çıkışı yaklaşık 15 saat sürer; Dickey'nin çıkışı kaynaklara göre 50 ile 60 saat arasında sürmüştür. Mağaraya girişinden bu yana dokuz ile on bir gün geçmiştir; bu sayı da girişin hangi gün sayıldığına göre değişir.

Etrafını saran gazetecilere yaşadıklarını İngilizce çılgın, çılgın bir macera diye özetler ve yeniden yerin üstünde olmanın harika olduğunu söyler. Sonraki günlerde ilk anını da anlatacaktır: yüzeye çıkıp yıldızları gördüğüne, temiz havayı kokladığına sevinmiştir.

Önce mağara girişindeki UMKE çadırında muayene edilir, ardından helikopterle Mersin Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne götürülür. ABD'deki annesi Debbie ve babası Andy Dickey yazılı bir açıklama yapar: Oğullarının mağaradan sağlıklı biçimde çıkarılmasının tarif edilemez bir rahatlama ve sevinç olduğunu söylerler.

Hastane odasından

14 Eylül'de Dickey, Van Ord'la birlikte hastanede basının karşısına geçer. Yorgun ama rahattır. Türk basınına aktarılan sözleriyle kurtarıcılarına şöyle teşekkür eder: "Macar ve Türk mağaracıların desteğiyle mağaradan 1000 metrelik inanılmaz bir tırmanış yapıp 1000 metre daha aşağıya inerek hayatımı kurtardılar."

Ölümle yüz yüze geldiğini saklamaz. Umudu bırakmadığını ama öleceğini kabul ettiği bir an olduğunu anlatır. Kurtarmayı uluslararası işbirliğinin olağanüstü bir örneği olarak niteler; hayatta olmasını kurtarıcılara, ilk anda hayatını kurtarmasını ise Van Ord'a borçlu olduğunu söyler.

Dickey 17 Eylül'de taburcu edilir. Mağaracılığı bırakmayı düşünmez. Ayrılmadan önce söylediği söz yerel basına yansır: "Morca Mağarası'na da yeniden girmeyi çok isterim. Amacım yarıda bıraktığım keşfi tamamlamak."

Yerin altındaki dayanışma

Morca'daki operasyon, birkaç gün boyunca dünya basınında izlenir. Ama hikâyenin ağırlığı manşetlerde değil, mağaranın içindedir. Bin metre aşağıda ilk kararı veren bir paramedik vardır; tırmanıp haber veren, sonra dört torba sıvıyla geri inen. Ondan sonra Budapeşte'den gelen bir doktor, yüzeye haber taşımak için saatlerce yürüyen koşucular, geçitleri genişleten mağaracılar, dağın tepesinde çadır kuran AFAD ve UMKE ekipleri gelir.

Hiçbiri bu adamı tanımak zorunda değildir. Kurtarılan kişinin kendisinin de bir kurtarıcı olması, bu hikâyede belki en çok akılda kalan şeydir: yıllarca başkalarını yerin altından çıkarmayı öğreten biri, bir gün o sedyenin üzerinde yatan kişi olur. Mağaracıların kendi deyimiyle sıkı bağlı bir topluluk, ihtiyaç anında iki yüz kişi olup dağa çıkar.

Kaynaklar

• "Mersin'de nefes kesen kurtarma operasyonu: ABD'li mağaracı çıkarıldı", Yetkin Report, 12 Eylül 2023
• "ABD'li dağcı Mersin'e ne için geldi?", GZT, Eylül 2023
• "Mersin'de mağarada mahsur kalan dağcı kurtarıldı", Sözcü, 12 Eylül 2023
• "Morca Mağarası'nın keşfi yarım kaldı", Haberler.com, Eylül 2023
• "Evacuation efforts continue for American caver in Türkiye", Anadolu Ajansı, 11 Eylül 2023
• "An ailing American explorer trapped 3,000 feet deep in Turkish cave awaits difficult rescue", Associated Press (Cheddar), Eylül 2023
• "'I'm up, I'm alert': Trapped American shares video from inside Turkish cave", NBC News, 7 Eylül 2023
• "Trapped caver Mark Dickey brought closer to the surface by rescuers in Turkey", Euronews, 11 Eylül 2023
• "American researcher doing well after rescue from a deep Turkish cave", Associated Press (KVIA), 12 Eylül 2023
• "US researcher rescued from Turkish cave", Global News, 12 Eylül 2023
• "Trapped Caver Mark Dickey Survives 'Hell' of an Ordeal", ExplorersWeb, 14 Eylül 2023
• "American rescued from Turkish cave feared he was 'probably not going to get out'", NBC News, 14 Eylül 2023
• "American researcher says he thought he would die after 11 days trapped in Turkish cave", Associated Press (Fox 5 New York), 14 Eylül 2023
• "Explorer rescued from 3,400ft inside Turkish cave credits fiancee for saving his life", Yahoo News, Eylül 2023
• "Morca Cave", Vikipedi (mağaranın konumu, yüksekliği ve keşif geçmişi için başlangıç noktası)
• Hikâyedeki kişilerin hepsi basına adlarıyla konuşmuş ya da adlarıyla açıklama yapmıştır; ad değiştirilmedi. İngilizce verilen sözler tırnak kullanılmadan, kendi cümlelerimizle aktarıldı. Rahatsızlanma derinliği (1.040 / 1.120 / 1.200 metre), mağaraya giriş günü (2 / 3 Eylül), ekip sayısı (13-15) ve kurtarıcı sayısı (150-196) kaynaklarda farklıdır; farklılıklar metinde belirtildi.