Edinburgh'un Sahipsiz Köpeği Greyfriars Bobby Mezarın Başında On Dört Yıl Bekledi

Şubat 1858'de bir sabah Edinburgh'un Eski Şehir'inde, Greyfriars Kilisesi'nin mezarlığında, bekçi James Brown yeni kapatılmış bir mezarın üstünde küçük, tüylü bir köpek buluyor. Mezarlığa köpek sokmak yasak. Brown köpeği kovuyor. Ertesi gün köpek yine aynı toprağın üstünde. Bu köpek, sonraki on dört yıl boyunca İskoçya'nın en çok konuşulan hayvanı olacak.

Gece bekçisi ve köpeği

Köpeğin sahibi John Gray'di. Bilinen hikâyeye göre Gray 1850'de karısı Jess ve oğlu John ile Edinburgh'a gelmişti. Kaynakların bir kısmı onu bahçıvan, bir kısmı tarım işçisi olarak anıyor. Yoksullar evine düşmemek için Edinburgh Şehir Polisi'ne gece bekçisi olarak girdi. Polis kayıtlarında 1487 numaralı memur olarak geçtiği, Şubat 1853'te işe alındığı ve Cowgate'in arkasındaki Hall's Court'ta oturduğu yazılı.

Gece bekçilerinin yanlarında bir bekçi köpeği bulundurması gerekiyordu. Gray 1856 civarında Bobby adlı küçük bir teriyeri yanına aldı. Bobby, Eski Şehir'in arnavut kaldırımlı sokaklarında ve dar geçitlerinde sahibinin uzun gece turlarına eşlik etti; anlatılanlara göre yanından pek ayrılmadı.

Şubat 1858: Bir mezar, bir köpek

John Gray verem oldu. Çoğu kaynağa göre 15 Şubat 1858'de, 45 yaşında öldü. Ölümünü polis cerrahı Henry Littlejohn onayladı. Greyfriars mezarlığına, üstünde taş olmayan bir mezara gömüldü.

Hikâyeye göre cenazenin ertesi sabahı bekçi James Brown, Bobby'yi sahibinin taze toprağının üstünde yatarken buldu. Köpeği mezarlıktan çıkardı; Bobby geri geldi. Yağmurda, karda bu böyle sürdü. Sonunda Brown köpeğe acıdı ve onun kalmasına göz yumdu. Mezarlık görevlilerinin, mezarın yanında yatması için ona bir çuval bezi verdiği anlatılır. Arşiv belgeleri, mezarlığın hemen dibindeki Candlemaker Row'da oturanların da köpeği beslediğini, soğuk gecelerde içeri aldığını gösteriyor. Bobby'nin her geceyi mezarın başında geçirmediği, birkaç sıcak kapısı olduğu da büyük ihtimalle doğru.

Saat birde atılan top

1861'den itibaren Edinburgh Kalesi'nden her gün saat tam birde bir top atılmaya başlandı. Asıl amacı, iki mil ötedeki Leith limanında ve Forth Körfezi'ndeki gemilere doğru saati vermekti. Anlatılana göre top sesi Bobby'nin öğle yemeği işaretiydi: Köpek mezarlıktan çıkıp birkaç adım ötedeki, Greyfriars Place 6 numaradaki Traill'in Alkolsüz Kahvehanesi'ne giderdi. Kalabalıklar mezarlık kapısında, köpeğin bu günlük yürüyüşünü görmek için beklemeye başladı.

Kahvehanenin sahibi John Traill, Dunfermline'li bir dokumacının oğluydu. Yıllarca Bobby'nin ve sahibinin eskiden de her öğlen ona geldiğini anlattı. Ama kayıtlar başka bir şey söylüyor: Traill kahvehaneyi, John Gray'in ölümünden dört yıl sonra devralmıştı. Saat birdeki top da Gray öldüğünde henüz atılmıyordu. Hikâyenin bu bölümü sonradan süslenmiş olabilir. Yine de bir şey kesin: Bobby'yi yıllarca doyuran Traill ailesiydi.

Mahkemede sahipsiz bir köpek

1867'de Edinburgh'da yeni bir köpek vergisi kuralı çıktı. Vergisi ödenmeyen, sahibi bulunmayan köpekler itlaf edilecekti. Yetkililere Bobby'nin sahibinin Traill olduğu söylendi ve Traill, Belediye Mahkemesi'ne çağrıldı. Traill mahkemede köpeğin kendisine ait olmadığını anlattı: Bobby her gün ona yemek yemeye geliyordu ama ölen sahibinden başka kimseye bağlanmıyordu. Mahkeme köpeğin sahibini belirlemenin imkânsız olduğuna karar verdi ve çağrıyı düşürdü.

The Scotsman gazetesi 13 Nisan 1867'de bu duruşmayı "bir köpeğin tuhaf hikâyesi" diye haber yaptı. Gazeteye göre küçük İskoç teriyeri sekiz buçuk yıldır Gray adında yoksul bir adamın mezarını sürekli bekliyordu. Hikâye şehre bu haberle yayıldı.

Edinburgh'un belediye başkanı (Lord Provost) Sir William Chambers, aynı zamanda İskoçya Hayvanlara Kötü Muameleyi Önleme Derneği'nin yöneticisiydi. Bobby'nin vergisini kendi cebinden ödedi ve ona kahverengi deri bir tasma aldı. Tasmanın pirinç levhasında Bobby'nin adı, belediye başkanının hediyesi olduğu, 1867 yılı ve vergisinin ödendiği yazıyordu. Bir kaynağa göre köpeğin bakımı da mezarlık bekçisi James Brown'a bırakıldı. Ertesi yıl, 1868'de, Traill ailesi Bobby ile birlikte fotoğraf çektirdi.

Son kış

Bir kaynağa göre hayvan hakları için çalışan zengin hayırsever Barones Angela Burdett-Coutts 1869'da Greyfriars'ı ziyaret etti. John Gray'e bir anıt dikmek için başvurdu ama bilgiler doğrulanamadığı için başvurusu kabul edilmedi.

Herkes hikâyeye inanmıyordu. Kasım 1871'de Londra'dan yazan bir muhabir, Bobby'nin mezarlığa rastgele girmiş sıradan bir sokak köpeği olduğunu, dokunaklı hikâyeyi gazetecilerin uydurduğunu ileri sürdü. Aynı yıl kahvehaneye gelip köpeği besleyen Wilson McLaren ise Traill'den hikâyeyi dinlediğini, yıllar sonra 1934'te The Scotsman'a yazdığı bir yazıda anlattı.

Bobby yaşlanmıştı. Çenesinde kanser çıktı. 14 Ocak 1872'de öldü; 16 yaşında olduğu kabul edilir. Edinburgh Veteriner Okulu'ndan Profesör Thomas Walley'nin yaptığı inceleme ölüm sebebinin çene kanseri olduğunu gösterdi. Bobby kilise bahçesinin kapısının hemen içine, bir çiçek tarhına, sahibinin mezarına birkaç adım uzaklığa gömüldü. Traill ve arkadaşlarının diktiği küçük mezar taşı birkaç ay sonra kaldırıldı.

Köşedeki çeşme

Barones Burdett-Coutts anıt fikrinden vazgeçmedi; bu kez köpek için. Bobby ölmeden kısa süre önce, Edinburgh'lu heykeltıraş William Brodie'ye bir anıt çeşme sipariş etti. Brodie o sırada Princes Street'teki Scott Anıtı için Walter Scott romanlarının kahramanlarını yontuyordu. Bobby'nin bronz heykelini canlı modelden, gerçek boyutunda yaptı.

Çeşme 15 Kasım 1873'te, mezarlık kapısının tam karşısında, George IV Köprüsü ile Candlemaker Row'un birleştiği köşede açıldı. Granit sütunun üstünde Bobby oturuyor, altında insanlar için bir havuz, yerde köpekler için sekizgen bir yalak vardı. Sütuna zincirle bağlı iki bronz bardak asılıydı. Üzerindeki yazı, sadık köpeğin 1858'de sahibinin naaşını Greyfriars'a kadar izlediğini ve 1872'de ölene kadar oradan ayrılmadığını anlatıyor. Çeşmenin suyu sonradan kesildi; anıt uzun süre bakımsız kaldı ve 1985'te onarıldı. Bugün Edinburgh'un koruma altındaki en küçük yapısı.

Gerçek mi, efsane mi?

Tartışma Bobby'nin ölümünden sonra da bitmedi. 8 Şubat 1889'da The Scotsman'da, ikisi de kiliseye yakın olduğunu ve köpeği tanıdığını söyleyen iki kişinin birbirine karşı mektupları yayımlandı. Aynı yıl bir belediye meclisi toplantısında Meclis Üyesi Gillies hikâyeyi satır başı para alan bir muhabirin romanı diye küçümsedi. John Gray adında iki kişinin, biri bekçi biri çiftçi, karıştırıldığı da ileri sürüldü.

2011'de Cardiff Üniversitesi'nden tarihçi ve hekim Jan Bondeson, Bobby üzerine bir kitap yayımladı. Bondeson'a göre 19. yüzyıl Avrupa'sında 60'tan fazla "mezarlık köpeği" kaydı vardı: Ziyaretçilerin ve bekçilerin beslediği, mezarlığı yuva edinen sokak köpekleri. İnsanlar onların bir mezarı beklediğine inanıyordu. Bondeson, hikâyenin mezarlık bekçisi Brown ile Traill'in işine yaradığını, ilk Bobby'nin melez bir köpek olduğunu ve 1867'de ölünce yerine safkan bir Skye teriyeri konduğunu öne sürdü. On altı yıllık ömrün sırrı ona göre buydu. Ama Bondeson bile bu hikâyenin hiçbir zaman çürütülemeyeceğini, Bobby'nin dünyanın en sadık köpeği olarak yaşayan bir efsane olduğunu kabul etti. Cinsi de tartışmalı: 2022'de yayımlanan bir kitap, Bobby'nin o dönem Edinburgh'da çok yaygın olan Dandie Dinmont teriyeri olduğunu savunuyor.

Hikâyeyi dünyaya Amerikalı yazar Eleanor Atkinson'ın 1912'de yayımlanan romanı taşıdı. Atkinson, John Gray'i "Auld Jock" diye anılan bir çobana dönüştürdü. Roman 1949'da Lassie'li bir filme, 1961'de Walt Disney'in filmine uyarlandı.

Bugün

13 Mayıs 1981'de İskoçya Köpek Yardım Derneği, Bobby'nin gömüldüğü yere kırmızı granit bir mezar taşı koydu. Taşı Gloucester Dükü açtı. Üzerinde Bobby'nin ölüm tarihi, yaşı ve sadakati ile bağlılığının hepimize ders olması dileği yazıyor. John Gray'in mezar taşı da birkaç adım ötede; Ocak 2018'de bu taşı vandallar devirdi.

Köşedeki heykelin burnu parlıyor. Burnuna dokunmanın şans getirdiğine inanan turistler koyu renkli patinayı aşındırıp altındaki bronzu ortaya çıkardı. Edinburgh Belediyesi insanlardan buna son vermelerini istiyor.

14 Ocak 2022'de, Bobby'nin ölümünün 150. yılında, kaleden atılan saat bir topunun ardından George Heriot's Okulu'nun öğrencileri bir gaydacı eşliğinde Bobby'nin mezarına çiçek bıraktı. Bobby'nin hikâyesinin ne kadarının gerçek olduğu belki hiç bilinmeyecek. Ama bir mahkeme 1867'de onun kimseye ait olmadığına karar verdikten sonra, bir şehir onu sahiplendi.

Kaynaklar

• "Greyfriars Bobby", "Greyfriars Bobby Fountain", "John Traill", "Jan Bondeson" ve "Edinburgh Castle" (One O'Clock Gun bölümü), Vikipedi (İngilizce)
• "The remarkable tale of Greyfriars Bobby, the faithful dog", Edinburgh Evening News, 14 Ocak 2016
• David McLean, "Lost Edinburgh: Greyfriars Bobby", The Scotsman, 20 Mart 2015
• Alison Campsie, "The dogged love and devotion of Greyfriars Bobby celebrated 150 years after his death", The Scotsman, 14 Ocak 2022
• "Historian: Greyfriars Bobby was a scam to lure tourists", NBC News, 2011
• "Edinburgh's Most Famous Dog", Lothian Life, Haziran 2018
• "Greyfriars Bobby – separating facts from fiction", Must See Scotland
• "Greyfriars Bobby", History Hit; "Greyfriars Bobby", Historic UK
• "John Gray, Greyfriars Bobby owner", jamesmclevy.com, 18 Ağustos 2012 (Edinburgh polis kayıtları)
• "Greyfriars' Bobby: Fact or Fiction?", Round the Water Trough, 3 Şubat 2014 (1867-1889 gazete taraması)
• Hikâyedeki kişiler gerçek adlarıyla anılmıştır. İngilizce sözler tırnak kullanılmadan, özetlenerek Türkçeye aktarıldı; tırnak içindeki tek ifade The Scotsman'ın 1867 haber başlığının çevirisidir. Kaynaklar çelişiyor: John Gray'in ölüm tarihi (çoğu kaynakta 15 Şubat, polis kayıtlarına dayanan bir yazıda 8 Şubat 1858), Gray'in mesleği (bahçıvan, tarım işçisi ya da çiftçi), Bobby'nin cinsi (Skye ya da Dandie Dinmont teriyeri), çeşmenin suyunun kesildiği yıl (Vikipedi'de 1957, Must See Scotland'de 1975) ve Bobby'yi tedavi eden hekim (Vikipedi'de otopsiyi Prof. Thomas Walley yapıyor, Lothian Life tedavide Prof. Williams'ın adını veriyor). Bondeson'un iki köpek iddiası bir varsayımdır, kanıtlanmış değildir.