Köpek Hachikō Sahibini İstasyonda Dokuz Yıl Dokuz Ay Bekledi
Tokyo'da bir profesörün köpeği, sahibi bir gün işten dönmeyince Şibuya İstasyonu'nda onu beklemeye devam etti. Tekmelendi, elden ele verildi, sonra bir gazete yazısıyla ülkenin sevgilisi oldu ve kendi heykelinin açılışına katıldı.
21 Mayıs 1925 akşamı, Tokyo'nun Şibuya İstasyonu. Banliyö trenlerinden inen kalabalığın arasında, beyaz tüylü, bir buçuk yaşındaki bir Akita köpeği her akşamki yerinde bekliyor. Sahibi, Tokyo İmparatorluk Üniversitesi'nden Profesör Hidesaburō Ueno, o trenlerin hiçbirinden inmiyor. Ueno o gün üniversitede ölmüştü. Köpek bunu bilmiyordu. Ertesi akşam yine geldi. Sonraki dokuz yıl dokuz ay boyunca da gelmeye devam etti.
Akita'dan gelen yavru
Hachi, Kasım 1923'te Japonya'nın kuzeyindeki Akita bölgesinde, Ōdate kenti yakınlarındaki bir çiftlikte dört erkek yavrudan biri olarak doğdu. Kaynakların çoğu doğum gününü 10 Kasım olarak verir. Babasının adı Ōshinai, annesininki Goma'ydı.
Hidesaburō Ueno, Tokyo İmparatorluk Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nde tarım mühendisliği profesörüydü ve safkan bir Japon köpeği arıyordu. Yavru, bir eski öğrencisinin aracılığıyla ona hediye edildi. 14 Ocak 1924'te Ōdate'den trene bindirildi, ertesi gün yaklaşık 600 kilometre ötedeki Tokyo'ya, Ueno İstasyonu'na ulaştı. Yaklaşık 50 günlüktü. Uzun yolculuk onu o kadar yormuştu ki ilk gün ölmek üzere olduğu sanıldı.
Ueno, Şibuya'daki evinde, yaklaşık on yıldır nikâhsız birlikte yaşadığı Yaeko Sakano'yla oturuyordu. Yavruya ikisi birlikte baktı; altı ay içinde toparlandı. Adını Ueno koydu: Hachi, Japoncada sekiz demek. Japonya'da sekiz uğurlu sayılır; tarihçi Mayumi Itoh ise Ueno'nun önceki köpeklerine sayı adı verdiğini, yedi sayısının Tokyo ağzında bozulduğu için atlandığını yazar. Sonuna sonradan eklenen -kō, Japoncada sevgi ve saygı bildiren bir ektir.
Her akşam Şibuya'da
Ueno her sabah Şibuya İstasyonu'ndan trene binip üniversiteye gidiyordu. Hachi onu istasyona kadar geçirir, akşam olunca istasyona tek başına dönüp sahibini trenden inerken karşılardı. Bu düzen bir yıldan biraz fazla sürdü.
Hachi bütün hayatı boyunca sindirim sorunları yaşadı; çevresindekilerin anlattığına göre sevincini yalnızca iki kişiye gösteriyordu. Hachi'yi yakından tanıyan Tomokichi Kobayashi, köpeğin sevinçten zıpladığı tek iki kişinin Ueno ile Yaeko olduğunu anlatmıştı. Hachi'yi bir taksiye bindirebilen tek kişi de Yaeko'ydu.
21 Mayıs 1925
21 Mayıs 1925'te Hidesaburō Ueno, üniversitede bir meslektaşının, Hiroaki Yoshikawa'nın odasındayken beyin kanaması geçirdi ve öldü. 53 yaşındaydı. Yıllar içinde yayılan anlatımlarda Ueno'nun derste ya da bir toplantıda öldüğü söylenir; araştırmalara göre bir meslektaşının odasındaydı.
O akşam Hachi her zamanki saatte Şibuya İstasyonu'na gitti. Ueno gelmedi.
Elden ele
Ueno ile Yaeko evli olmadıkları için Yaeko, Ueno'nun mirasından pay alamadı ve Temmuz 1925'in başında evden taşındı. Hachi için ardı ardına bir yuva arandı. Önce Tokyo'da kimono satan Watanabe adında birine verildi; orada bütün gün bağlı tutuldu. Temmuz ortasında Asakusa'da oturan Sada ve Nenokichi Takahashi çiftine geçti; arka bahçede bir berber koltuğuna bağlandı.
Sonunda, aynı yazın içinde Ueno'nun bahçıvanı Kikusaburō Kobayashi onu Şibuya yakınlarındaki Tomigaya'daki evine aldı. Kalıcı yuvası burası oldu. Ama Hachi'yi evde tutamadı: köpek, sahibinin ölümünden birkaç gün sonra başladığı gibi, yine her gün Şibuya İstasyonu'na gidiyordu.
İstasyonun sokak köpeği
İstasyondaki yolcular için Hachi, kapının önünde dolaşan sahipsiz bir sokak köpeğiydi. Sonradan derlenen anlatımlara göre tekmelendi, dövüldü, çocuklar onunla uğraştı, biri tüylerine mürekkep sürdü, istasyon önündeki yakitori satıcıları üzerine su döktü. Hachi her akşam yine geldi, trenlerin indiği saatlerde girişin önüne oturdu ve bekledi.
Bu yıllarda Hachi'nin hikâyesiyle ilgilenen biri vardı: Japon köpeklerini korumak için Mayıs 1928'de bir dernek kuran Hirokichi Saitō.
Bir gazete yazısı
4 Ekim 1932'de Japonya'nın büyük gazetelerinden Asahi Şimbun, Hachi'nin hikâyesini anlatan bir yazı yayımladı. Başlığı kabaca, artık bu dünyada olmayan sahibinin dönüşünü yedi yıldır bekleyen yaşlı köpeğin hikâyesi diye çevrilebilir. Yazıda yanlışlar vardı; Saitō düzeltmelerini gazeteye gönderdi ve 5 Kasım 1932'de Hachi'nin iyi bir köpek olduğunu anlatan ikinci bir yazı çıktı.
Yazılar ülke çapında ilgi gördü. Köpeğin adı artık saygıyla Hachikō diye anılıyordu. 6 Kasım 1932'de Tokyo'nun Ginza semtinde Matsuya mağazasında açılan ilk Japon köpekleri sergisine misafir olarak çağrıldı. 1934'ün yeni yıl kartpostallarından birinde onun resmi vardı. İstasyonda artık onu tekmeleyenler değil, ona yiyecek getiren, onu görmeye gelenler vardı.
Kendi heykelinin önünde
21 Nisan 1934 öğleden sonra saat birde, Şibuya İstasyonu'nun önünde heykeltıraş Teru Andō'nun yaptığı bronz bir Hachikō heykelinin açılışı yapıldı. Heykel 162 santimetre yüksekliğindeydi, 180 santimetrelik bir kaidenin üzerinde duruyordu; Hachikō'yu oturur hâlde, sol kulağı gerçekte olduğu gibi hafifçe düşük gösteriyordu. Kurdeleyi, Ueno'nun on yaşındaki torunu Hisako kesti.
Hachikō törendeydi. Kendi heykelinin açılışına katılan bir köpekti; bir onur heykelinin, anılan kişi daha hayattayken dikilmesi alışılmış bir şey değildi.
8 Mart 1935
8 Mart 1935 sabahı saat altı sularında, Şibuya'da Inari Köprüsü yakınlarındaki bir içki dükkânının kuzeyindeki ara sokağın ağzında Hachikō'nun cansız bedeni bulundu. Onu bulan, dükkânın sahibinin eşi Haruno Takizawa'ydı; anlatımlara göre beden hâlâ sıcaktı. Hachikō 11 yaşındaydı.
O günkü otopside ölüm sebebi kalp kurdu ve yaşlılık olarak belirlendi; midesinde dört yakitori şişi bulundu. 2010-2011'de Tokyo Üniversitesi'nde saklanan organları modern yöntemlerle yeniden incelendi: Hachikō'nun kalbinde ve akciğerlerinde ilerlemiş kanser ve kalp kurdu vardı. Şişlerin ona bir zararı olmamıştı.
Ölümünün ardından ülke yasa büründü. Heykelin önüne 8-12 Mart arasında yaklaşık 10 bin kişi geldi. 12 Mart'ta Aoyama Mezarlığı'nda yapılan törene yaklaşık 60 kişi ve 16 Budist rahip katıldı; Hachikō'nun dört yaşlarındaki oğlu Kuma da oradaydı. Ölümü Los Angeles'tan Paris'e dünya basınında haber oldu.
Hachikō'nun külleri Aoyama Mezarlığı'nda, Ueno'nun mezarının yanına gömüldü. Postu doldurularak Tokyo'daki Ulusal Doğa ve Bilim Müzesi'ne kondu; bugün hâlâ orada sergileniyor. Bazı iç organları Tokyo Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nin müzesinde saklanıyor.
Savaş ve ikinci heykel
İkinci Dünya Savaşı'nda Japonya metal toplama kampanyası başlattı. Hachikō heykeli 12 Ekim 1944'te yerinden söküldü. Saklanacağı söylenmişti; ama 14 Ağustos 1945'te, Japonya'nın teslim olduğunun açıklanmasından bir gün önce Hamamatsu'da eritildi ve metali lokomotif parçası yapıldı. Hirokichi Saitō'nun evinde sakladığı Hachikō'nun kemikleri de 25 Mayıs 1945'teki Tokyo hava saldırısında yandı.
Teru Andō'nun savaşta cephede bulunmuş oğlu Takeshi Andō, babasının heykelini yeniden yaptı; yeterli metal bulabilmek için babasının hasar görmüş eserlerinden birini eritti. Yeni heykel 15 Ağustos 1948'de, savaşın bitişinin üçüncü yıl dönümünde Şibuya İstasyonu'nun önüne kondu. İstasyonun o tarafındaki çıkışa Hachikō Çıkışı adı verildi. Heykel inşaatlar yüzünden on kez kadar yer değiştirdi ama hep istasyonun önünde kaldı; ön ayakları ve burnu, dokunan ellerden parlamış durumda.
Hachikō'yu görmeye gelenler arasında, kendisi de bir öğretmenin sabrı sayesinde dünyayla bağ kurmuş biri vardı: Helen Keller 1937'de Japonya ziyaretinde Hachikō'nun heykelini görmeye gitti.
Yüz yıl sonra
Yaeko Sakano 30 Nisan 1961'de 76 yaşında öldü. Ueno'yla birlikte gömülmek istediğini yazılı olarak bırakmıştı ama ayrı bir tapınağa gömüldü. 2013'te Profesör Sho Shiozawa bu yazıları buldu. Yaklaşık iki yıl süren yazışmalardan sonra, 19 Mayıs 2016'da Aoyama Mezarlığı'nda yapılan bir törenle Yaeko'nun küllerinin bir kısmı Ueno'nun yanına gömüldü, adı mezar taşına yazıldı.
9 Mart 2015'te, Hachikō'nun ölümünün 80. yıl dönümünde, Tokyo Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nin bahçesine yeni bir heykel dikildi. Nagoyalı heykeltıraş Tsutomu Ueda'nın yaptığı heykel, şapkalı, paltolu, elinde çantasıyla işten dönen Ueno'yu ve ona doğru sevinçle sıçrayan Hachikō'yu gösteriyor. Heykel, kişilerden ve şirketlerden toplanan 10 milyon yeni aşkın bağışla yapıldı. Doksan yıl sonra, ikisi bronzda da olsa yeniden karşılaştı.
Kasım 2023'te Hachikō'nun doğumunun yüzüncü yılı Şibuya'da anıldı. AFP'nin muhabirleri heykelin önünde sıra bekleyen turistlerle konuştu. İspanya'dan balayına gelen 33 yaşındaki Omar Sanchez, kendi köpeğinin de onu bu kadar uzun beklemesini isteyeceğini söyledi. Altmış iki yaşındaki Amerikalı iş insanı Daniel Callahan ise dünyanın parçalandığı bir zamanda insanların böyle güzel hikâyelere ihtiyacı olduğunu anlattı.
Hachikō'nun beklediği adam hiç dönmedi. Hachikō bunu hiçbir zaman öğrenemedi, ama dokuz yıl dokuz ay boyunca istasyonun önündeki yerinden de vazgeçmedi.
Kaynaklar
- "Hachikō, the Faithful Dog", Nippon.com, 1 Eylül 2023
- "10 things you didn't know about Hachiko", Time Out Tokyo, Ağustos 2015
- "Hachiko Statue University of Tokyo", Japan Travel, Nisan 2015
- "Japan's ever-faithful dog Hachiko turns 100", AFP / Gulf News, 9 Kasım 2023
- "Hachikō", Vikipedi (İngilizce ve Türkçe); İngilizce madde Mayumi Itoh'un Hachikō biyografisine dayanır
- Hikâyedeki kişiler gerçek adlarıyla anılmıştır. Japonca ve İngilizce sözler tırnak kullanılmadan Türkçeye aktarıldı. Kaynaklar çelişiyor: Ueno'nun ölüm sebebi (Nippon.com ve Japan Travel'a göre beyin kanaması, Türkçe Vikipedi'ye göre kalp krizi), bahçıvanın adının yazılışı (Kikusaburō, Kikuzaburo, Kozaburo), adın kaynağı (sekizin uğurlu sayılması ya da Itoh'un yedi sayısı açıklaması), Hachikō'nun ölüm yaşı (çoğu kaynağa göre 11, Nippon.com'a göre 13), ilk heykelin eritildiği yıl (Vikipedi'ye göre 1944'te söküldü, 1945'te eritildi; Time Out'a göre 1942), Hachikō'nun Asahi Şimbun'daki ilk yazıyı kimin yazdığı (Vikipedi'ye göre bir muhabir yazdı, Saitō düzeltmeleri gönderdi; Time Out'a göre yazıyı Saitō yazdı).
