İstanbul'un Gezgin Köpeği Boji Yirmi Dokuz Durak Dolaştı

Eminönü'nde bir tramvay durağı. Kapılar açılır, inen yolcular çıkar. Kalabalığın arasından altın kahverengi tüylü, sarkık kulaklı, iri bir köpek sakin sakin içeri girer, vagonun ortasında kendine bir yer bulur ve uzanır. Yolcuların bir kısmı telefonunu çıkarır, bir kısmı gülümser. Kimse şaşırmaz; çünkü 2021 sonbaharında İstanbul'da bu köpeği tanımayan kalmamıştır. Adı Boji'dir ve günde yirmi dokuz durak gezer.

Vagonun ortasındaki yolcu

Boji bir sokak köpeğidir. Kangal çoban kırmasıdır; Vikipedi'ye göre kırk iki kilo kadar gelir. Nerede doğduğu, kimin yanında büyüdüğü bilinmez. Bilinen, 2021 yazında İstanbulluların onu toplu taşıma araçlarında fark etmeye başladığıdır. Önce bir vapurda, sonra bir metrobüste, sonra bir tramvayda çekilmiş fotoğrafları sosyal medyaya düşer. Eylül 2021'de bu fotoğraflar çoğalır; farklı günlerde, farklı hatlarda çekilmiş, hep aynı köpek.

Adını ona metro çalışanları verir. Boji, demiryolu dilinde vagonların altında tekerlekleri taşıyan aksamın adıdır. Diken'in aktardığına göre köpek her seferinde vagonun bu bölümüne denk gelen yerde, ortada uyuduğu için ona bu ad konur. Reuters da aynı ayrıntıyı yazar: Boji, metro vagonunun orta kısmında yolculuk etmeyi sever.

Kemerburgaz'da bir muayene

18 Ağustos 2021'de İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin Veteriner Hizmetleri Müdürlüğü ekipleri Boji'yi Kemerburgaz Hayvan Geçici Bakımevi'ne götürür. Sağlık kontrolünden geçirilir, derisinin altına bir mikroçip yerleştirilir. Muayenede bir şey daha anlaşılır: Boji daha önce de bir bakımdan geçmiş, kısırlaştırılmış ve yeniden sokağa bırakılmıştır. Yani birileri onu daha önce de görmüş, ilgilenmiş, sonra hayatına geri yollamıştır.

Muayeneden sonra Boji yine toplu taşımaya döner. Bu kez yalnız değildir. Metro İstanbul, onun için özel bir mobil uygulama hazırlar. Uygulama yalnızca Metro İstanbul Müşteri İlişkiler Müdürlüğü'nün telefonunda yüklüdür ve köpeğin o an hangi durakta olduğunu gösterir.

Göztepe, Kartal, Tavşantepe

Uygulama ilk verileri verdiğinde sayılar şaşırtıcıdır. Boji bir günde yirmi dokuz durak gezer, günde en az otuz kilometre yol yapar. En sevdiği hat T1 Kabataş-Bağcılar tramvayıdır. Ama Avrupa yakasıyla yetinmez; Anadolu yakasına geçip Kadıköy-Moda tramvayına ve M4 Kadıköy-Tavşantepe metrosuna da biner.

Metro İstanbul İşletme Müdürü Ömer Taşkara, Ekim 2021'in ilk günlerinde gazetecilere uygulamanın ekranını okur gibi anlatır: "Şu an Boji uygulama üzerinden Göztepe durağında gözüküyor. Boji bugün Göztepe'den bindi Kartal'da indi. Kartal'dan tekrar binip Tavşantepe'ye gitti." Haberlere göre Boji o gün saat 10.30 ile 15.30 arasında Göztepe'den Kartal'a, oradan Tavşantepe'ye gider; Tavşantepe'de inip dinlenir, sonra yoluna devam eder. Taşkara'nın tarifi kısadır: "Boji, sakin ve huzurlu bir köpek. Aynı zamanda özgür ruhlu bir köpeğimiz."

Metro İstanbul Tramvay İşletmeler Müdürü Adnan Aldemir onu Eminönü'nden tanır: "Eminönü'nde sahili seyrediyor, bir bakıyorsunuz tramvaya biniyor, bir bakıyorsunuz karşıya geçiyor, bir bakıyorsunuz metrobüse biniyor." Aldemir'e göre Boji, İstanbul'u onlardan daha düzenli gezmektedir. Reuters'a göre bir hafta sonu deniz yolunu da dener; mikroçip onu Prens Adaları'na giderken gösterir.

Kurallara uyan köpek

Boji'yi her gün gören çalışanların en çok söylediği şey, onun kurallara uymasıdır. Duraklarda inen yolculara yol verir, bekler, sonra içeri girip kendine bir köşe bulur. Metroyu kaçırdığında peşinden koşar. Bir metrobüs şoförü onu şöyle anlatır: "Özgür ruhlu, sessiz sakin, kurallara riayet eden, kurallara kesinlikle uyan, sevimli bir dostumuz." Tramvay hattında çalışan biri de ekler: "Uysal bir hayvan, herhangi bir yolcularla bir sıkıntısı yok. Nereye gideceğini biliyor. Nereden bineceğini de biliyor."

Reuters muhabirleri Ekim 2021'de onu izler. Metro İstanbul'dan Aylin Erol, köpeğin nereye gideceğini ve nerede ineceğini bildiğini, sanki bir amacı varmış gibi davrandığını anlatır. Haberde adı verilmeyen bir yolcu da trene bindiğinde birden Boji'yi gördüğünü, onun yere uzanıp yattığını, insanın da gülümseyip o anı yakaladığını söyler. Ajansa göre Boji, İstanbul'da metroyu kullanan 1,3 milyon yolcunun hayatına renk katmıştır. Adına açılan sosyal medya hesaplarının takipçisi 50 bini geçer. Basında kendisine ait bir İstanbulkart'ı olduğu da yazılır.

Cepteki dışkı

Ünün bir de öbür yüzü vardır. 19 Kasım 2021'de sosyal medyada, bir tramvay koltuğunda dışkı olduğunu gösteren bir fotoğraf paylaşılır. Paylaşımda suçlu bellidir: "İBB'nin kadrolu köpeği BOJİ tramvaya pisledi." İddia hızla yayılır. Habertürk'ün sonraki haberine göre aynı günlerde Boji'nin yolcuları ısırdığı da öne sürülür. Belediye ile hükümet arasındaki gerginlik yüzünden tartışma bir anda siyasete döner.

Önce Boji'nin o gün bütün gün barınakta olduğunu gösteren bir video yayımlanır. Köpek adına açılmış Twitter hesabından bir yanıt gelir: "Bugün tüm gün kulübedeydim, İstanbul'u gezmedim bile."

20 Kasım'da İBB Sözcüsü Murat Ongun tramvayın güvenlik kamerası kayıtlarını paylaşır: "Boji'nin tramvaya kaka yaptığı iddia edilmişti. Ama kameralar bize bu akıl almaz görüntüleri gösterdi, izleyin." Görüntülerde bir adam cebinden bir şey çıkarır, tramvaydaki bir koltuğa bırakır, izlenmediğinden emin olunca da inip uzaklaşır. Adamın kim olduğu açıklanmaz. Ertesi gün Boji'nin hesabından kısa bir cümle paylaşılır: "Hâlâ birilerinden özür bekliyorumdur."

24 Kasım'da Taner Saraç adlı bir yurttaş, görüntülerdeki kişi hakkında Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunur. Dilekçesinde bu kişinin sokak köpeklerine karşı nefret uyandırmak ve bir kurumu karalamak için sahte delil oluşturduğunu yazar.

"Başına bir şey gelmesinden korkuyoruz"

Kumpas aydınlanmıştır ama belediyede yeni bir endişe başlar. Bir köpeğe iftira atmak için cebinde dışkı taşıyan biri varsa, sokakta ona daha kötüsünü yapacak biri de olabilir. Murat Ongun, Habertürk yazarı Nagehan Alçı'nın sorularına şöyle cevap verir: "Bunca spekülasyondan sonra başına bir şey gelmesinden korkuyoruz. O nedenle Boji'yi geniş arazisi olan hali vakti yerinde bir eve vermek istiyoruz."

İlk talip İzmir'den çıkar. Selçuk'ta, Şirince'ye bir kilometre uzaklıktaki Nesin Matematik Köyü, resmî hesabından belediyeye başvurduğunu duyurur: "Bojiyi köye almak için İBB'ye başvurduk. Metromuz yok ama sırtımızda taşırız."

Karar birkaç hafta sürer. Bu arada Boji, Habertürk'e göre yeniden toplu taşıma araçlarına bırakılır ve eski hayatına döner.

Bir yuva

11 Ocak 2022'de İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu, sosyal medya hesabından bir fotoğraf paylaşır. Boji'yi Koç Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Koç sahiplenmiştir. İmamoğlu'nun sözleri şöyledir: "Boji'nin artık rahatlıkla dolaşabileceği, özgürce koşabileceği bir yuvası var." Ve ekler: "Boji'nin, ona zarar vermek isteyen insanlardan uzak, korunaklı, dilediği gibi koşturabileceği bir yuvası olacak."

Boji'nin yeni evinin nerede olduğu açıklanmaz. O günden sonra tramvaylarda, vapurlarda, metrobüslerde görülmez. Sahiplenildikten sonraki hayatına dair basında doğrulanabilir bir habere rastlanmaz.

Bugün

Boji gitmiştir ama İstanbul'un sokak köpekleri vapurlara binmeye devam eder. 8 Mart 2023 sabahı Şehir Hatları'nın Beyoğlu vapurunun saat 09.15'te Kadıköy'den Beşiktaş'a kalkması gerekir. Vapur kalkmaz; çünkü bir sokak köpeği binmiştir. Kaptan yolcuları indirmek ister, yolcular itiraz eder, sefer yarım saat gecikir. Milliyet yazarı Asu Maro ertesi günkü köşesinde, yolcuların köpekten rahatsız olmadığını, köpeğin yağmurdan kaçıp içeri sığınmış gibi sessizce oturduğunu yazar ve Boji'yi hatırlatır. Aynı gün Şehir Hatları özür diler: "Zaman zaman iskelelerimizde misafir ettiğimiz dört ayaklı dostumuzun vapura binmesinin ardından yaşanan gecikmeden dolayı özür dileriz."

Kimse onun nereden geldiğini bilmez. Bir sonbahar boyunca yirmi dokuz durak gezer, inenlere yol verir, metroyu kaçırınca peşinden koşar ve milyonlarca yolcuya bir an gülümsetir. Sonra biri cebinde getirdiği dışkıyı koltuğa bırakıp onu suçlar; kameralar gerçeği gösterir ama korku kalır. Boji'yi şehirden uzaklaştıran şey bir köpeğin yaptıkları değil, bir insanın yaptığıdır.

Kaynaklar

• "İstanbul'u gezen Boji'nin bakımı yapıldı, adım adım takip edilecek", Diken, 1 Ekim 2021
• "Boji bir günde 29 durak gezdi", Diken, 2 Ekim 2021
• "Wandering dog is Istanbul commuters' best friend", Reuters (Cyprus Mail, Aaj News), 6 Ekim 2021
• "Boji'nin Twitter hesabından paylaşım yapıldı: 'Hâlâ birilerinden özür bekliyorumdur'", BirGün, 21 Kasım 2021
• "Dog poop politicized in Turkey: Man tries to frame popular stray dog by placing feces on tramway", Duvar English, Kasım 2021
• "İBB fenomen köpeği Boji tramvaya pislediği iddiası yalanlandı", Webtekno, Kasım 2021
• "Boji'ye kurulan kumpasa tepkiler gecikmedi", Cumhuriyet, Kasım 2021
• "'Boji' kumpasıyla ilgili AKP'den ilk açıklama", Cumhuriyet, Kasım 2021
• "Turkish politics get dirtier as dog framed for pooping on train", Al-Monitor, Kasım 2021
• "Boji'ye kumpas kuran kişi hakkında suç duyurusu", BirGün, 24 Kasım 2021
• "İstanbul'un dünyaca meşhur köpeği Boji'ye sıcak yuva bulundu", Habertürk, 11 Ocak 2022
• "Istanbul mayor announces media star stray dog 'Boji' adopted by Koç family", Duvar English, 11 Ocak 2022
• "Urban dog Boji adopted by a businessperson, announces İstanbul Mayor İmamoğlu", Bianet, 12 Ocak 2022
• Asu Maro, "Sefer iptal ettiren köpek", Milliyet, 9 Mart 2023
• "Boji (dog)", Vikipedi (İngilizce)
• Hikâyedeki kişilerin hepsi kamu görevlisidir ya da basına adıyla konuşmuş, haberlerde adıyla geçmiştir; ad değiştirilmedi. Reuters'taki İngilizce sözler tırnak kullanılmadan aktarıldı; tırnaklı sözler Türkçe yayımlanmış haberlerden birebirdir. Tramvaya dışkı bırakan kişinin kimliği açıklanmadı; ısırma iddiası yalnız Habertürk'ün haberinde geçer. Boji'nin sahiplenildikten sonra yurt dışında görüldüğüne dair Vikipedi'deki kayıt, kaynağı doğrulanamadığı için yazılmadı.