Dağı Yaran Adam Dashrath Manjhi Çekiç ve Keskiyle Yirmi İki Yıl Çalıştı

1960, Hindistan'ın doğusunda, Bihar eyaletinin Gaya bölgesi. Gehlaur köyünün güneyinde, ovadan dik yükselen kayalık bir sırt var. Köyle Wazirganj kasabası arasında duran bu taş duvarın öbür yanında tarlalar, pazar, okul ve en yakın doktor bulunuyor. Oraya araba yolundan gitmek isteyen sırtın çevresini dolaşmak, 55 kilometre yürümek zorunda. Kestirme yol ise sırtın üstünden geçen dar, gevşek taşlı bir patika. Yirmi altı yaşındaki bir tarım işçisi bir gün bu kayalığın tepesine bir çekiç ve bir keskiyle çıkıyor ve ilk taşı koparıyor. Adı Dashrath Manjhi. Köylüler ona deli diyecek. O, yirmi iki yıl boyunca her gün aynı yere dönecek.

Gehlaur'un dağı

Dashrath Manjhi 14 Ocak 1934'te, Gehlaur'a bağlı Bansi Bigaha mahallesinde doğdu. Ailesi Musahar topluluğundandı. Musaharlar Bihar'ın en yoksul ve en dışlanmış kesimiydi. Toprakları yoktu, aralarında okuma yazma bilen yok denecek kadar azdı. Başkasının tarlasında gündelikçi olarak çalışırlardı.

Dashrath gençken evden kaçtı ve Dhanbad'daki kömür madenlerinde çalıştı. Sonra köyüne döndü, Falguni Devi ile evlendi. Bir oğulları ve bir kızları oldu. Dashrath sırtın öbür yanında bir toprak sahibinin tarlalarında çalışıyordu. Her gün dağın üstünden geçip işe gidiyordu.

Köyün suyu, yiyeceği, hastanesi hep dağın öbür yanındaydı. Su testisi taşıyan kadınlar her gün o gevşek taşlı patikadan iniyor, çıkıyordu. Yıllar sonra çekilen bir belgeselde Dashrath bu dağın zamanın başından beri orada durduğunu, kim bilir kaç testinin onun yüzünden kırıldığını söyleyecekti.

Testinin kırıldığı gün

Hikâyenin dönüm noktası bir öğle vakti yaşandı. Falguni Devi her gün kocasına yemek ve su götürüyordu. O gün de dürümlerini bir beze sardı, başına su testisini koydu ve dağa tırmanmaya başladı. Patikada gevşek bir taşa bastı, kaydı ve düştü. Testi parçalandı, kadın ağır yaralandı.

Bundan sonrasını kaynaklar farklı anlatıyor. Vikipedi ve pek çok haber Falguni Devi'nin 1959'daki bu düşüşte aldığı yaralar yüzünden öldüğünü, çünkü doktoru olan en yakın kasabaya yetiştirilemediğini yazıyor. Wazirganj'daki hastaneye gitmek için dağın çevresini dolaşmak gerekiyordu. Başka bir anlatıma göre Falguni o gün yaralanmış ama kurtulmuş, birkaç yıl sonra hastalanıp öldüğünde de dağın çevresindeki uzun yol yüzünden doktora götürülememişti. Gazeteci Bharat Dogra'nın köyde konuştuğu yaşlılar da Falguni'nin o kazada ölmediğini, kocasının işine yıllarca destek olduğunu anlatıyor.

Ayrıntılar değişse de anlatımların hepsi aynı noktada birleşiyor: Dashrath, karısını yaralayan dağın köyle hastane arasındaki duvar olduğuna karar verdi. Kimsenin gelip bu duvarı yıkmayacağını düşündü. Kendisi yıkacaktı.

Bir çekiç, bir keski

Dashrath çekiç, keski ve demir bir manivela aldı. Bunun için keçilerini sattığı anlatılıyor. 1960'ta sırtın en dar yerinde, kayalığın tepesinde çalışmaya başladı.

Elindeki aletler yalnızca bunlardı. Dinamit, makine, iş arkadaşı yoktu. Sabahın erken saatinde dağa çıkıyor, birkaç saat kaya kırıyor, sonra tarlaya gidip günlüğünü kazanıyor, akşam yine dağa dönüyordu. Köyde onu görenlerin anlattığına göre yanında yalnızca bez bir çanta taşıyordu. Çantada kavrulmuş baklagil unundan yapılan, suyla karıştırılıp içilen sattu bulunuyordu. Yazın kızgın güneşinde taş kırarken açlığını ve susuzluğunu bununla bastırıyordu.

Köylülerin çoğu onunla alay etti. Yıllar sonra Dashrath o günleri şöyle anlatacaktı: Dağı dövmeye başladığında insanlar ona deli demişti, ama bu onun kararlılığını daha da artırmıştı. Kendini de hiç ciddiye almazdı. Ölümünden kısa süre önce bir belgeselciye, kendisinin dolandırıcıların en büyüğü, aptalların en büyüğü, delilerin en delisi ve cesurların en cesuru olduğunu söyledi.

Yirmi iki yıl

İş ilerledikçe evin geliri azaldı. Dashrath sonunda gündelik işini bıraktı ve bütün zamanını dağa vermeye başladı. Ailesi sıkıntı çekti, kendisi çoğu gün aç kaldı. Ara sıra insanların eşyalarını dağın üstünden taşıyıp küçük bir ücret alıyor, çocuklarını bununla doyuruyordu. Düşen kaya parçaları onu sık sık yaraladı. Dinleniyor, sonra yeniden başlıyordu.

Yıllar geçtikçe kayalıkta bir yarık belirdi. O zaman köylülerin tavrı değişti. Dashrath'ın sonradan anlattığına göre başta onunla alay edenlerin bir kısmı ailesine yiyecek getirmeye, alet alması için para vermeye başladı. Bazıları zaman zaman gelip yardım etti.

1982'de Dashrath dağın son ince taş duvarını da kırdı. Kayalığın içinden 110 metre uzunluğunda, yer yer 7,7 metre derinliğinde ve 9,1 metre genişliğinde bir geçit açılmıştı. Geçitten bir öküz arabası rahatça geçebiliyordu. Gaya bölgesinin Atri ve Wazirganj ilçeleri arasındaki yol 55 kilometreden yaklaşık 15 kilometreye indi. Çevredeki köylerden insanlar artık pazara, okula ve doktora dağı dolaşmadan gidebiliyordu.

Demiryolu boyunca Delhi'ye

Geçit açıldı ama ortada hâlâ bir patika vardı. Dashrath bu kez devletin kapısını çalmaya başladı. Geçidin asfalt bir yolla ana yola bağlanmasını, köye okul, hastane ve su getirilmesini istiyordu. Eyalet başkenti Patna'daki hükümet binasına sayısız kez gitti.

Bir noktada derdini başkentte anlatmaya karar verdi. Bilet alacak parası olmadığı için bindiği trenden kısa bir mesafe sonra indirildi. Bunun üzerine Delhi'ye demiryolu hattının kenarından yürüyerek gitti. Bu uzun yürüyüşün köyünün sorunlarına dikkat çekeceğini umuyordu. Delhi'de dilekçesini verdi.

Hikâyesi 1990'larda önce yerel, sonra ulusal basına yansıdı. Temmuz 2006'da Patna'da Bihar eyaletinin başbakanı Nitish Kumar'ın halkı kabul ettiği açık bir toplantıya katıldı. Nitish Kumar onu görünce ayağa kalktı ve kendi koltuğuna oturttu. Musahar topluluğundan bir adam için bu, düşünülemeyecek bir onurdu. Eyalet hükümeti ona Karjani köyünde beş dönüm arazi verdi. Dashrath araziyi hemen bir hastane yapılması için geri bağışladı. Hükümet aynı yıl onun adını Hindistan'ın en yüksek sivil nişanlarından Padma Shri için önerdi.

Ünü artarken Dashrath sade yaşamayı sürdürdü. Yerel bir öğretmen, bir tren yolculuğunda vagonda Dashrath Manjhi'nin bulunduğu duyulunca insanların onu görmek için koridora doluştuğunu anlatıyor. Dashrath o gün de eskiden olduğu gibi çuval bezinden dikilmiş giysiler giyiyordu. Ödüllere, şöhrete, paraya aldırmadığını, tek istediğinin halkı için bir yol, bir okul ve bir hastane olduğunu söylüyordu.

Son yolculuk

2007'de Dashrath Manjhi'ye safra kesesi kanseri teşhisi kondu. Nitish Kumar'ın talimatıyla 23 Temmuz'da Delhi'deki Tüm Hindistan Tıp Bilimleri Enstitüsü'ne (AIIMS) yatırıldı. Tedavi masraflarını eyalet hükümeti üstlendi. Durumu ağırlaşınca yoğun bakıma alındı. 17 Ağustos 2007 akşamı, 73 yaşında öldü.

Cenazesi trenle Gaya'ya getirildi. Nitish Kumar köye gelip cenazeyi karşıladı. Bihar hükümeti dağın adamına devlet töreni düzenledi.

Dashrath'ın ölüm haberleri bir gerçeği de kayda geçirdi: Bütün bir bölgeye yol açan adam kendi ailesini yoksulluktan kurtaramamıştı. Tek oğlu Bhagirath ve gelini Basanti Devi engelliydi. Aile büyük bir yoksulluk içinde yaşıyordu. Dashrath'ın aileye sağlayabildiği tek şey bir devlet konut programından aldığı küçük bir evdi.

Dağın öbür yanı

Dashrath'ın yıllarca peşinden koştuğu yollar ancak ölümünden sonra yapıldı. Atri ile Wazirganj ve Atri ile Gaya arasına asfalt yollar döşendi. Doğduğu Bansi Bigaha mahallesinin adı Dasrath Nagar oldu. Yerel halk ona dağ adamı anlamına gelen pahad purush diyordu. Çevre köylerin gençleri onun hikâyeleriyle büyüdü.

Ünü sonraki yıllarda da büyüdü. Devlet film kurumu Films Division 2011'de hayatını anlatan The Man Who Moved the Mountain adlı belgeseli yayımladı. Belgeselde Dashrath'la yapılmış muhtemelen son röportaj yer alıyordu. Mart 2014'te oyuncu Aamir Khan, televizyon programı Satyamev Jayate için köye geldi ve Bhagirath ile Basanti Devi'ye yardım sözü verdi. Basanti Devi o sırada kocasıyla birlikte köyün ilkokulunda öğle yemeği pişiriyordu. İkisi ayda 1.000 rupi alıyordu. Kayınpederinin anma töreni için para dilendiklerini anlatmıştı. Basanti Devi birkaç hafta sonra, 1 Nisan 2014'te, tedavi masraflarını karşılayamadığı için öldü. Karısını doktora yetiştiremeyen bir adamın gelini de aynı yoksulluğun içinde kaybedilmişti.

21 Ağustos 2015'te Ketan Mehta'nın yönettiği Manjhi: The Mountain Man filmi vizyona girdi. Dashrath'ı Nawazuddin Siddiqui, Falguni'yi Radhika Apte oynadı. 26 Aralık 2016'da Hindistan Posta İdaresi, Bihar'ın ünlüleri dizisinde Dashrath Manjhi için bir pul çıkardı.

Bugün Gehlaur'un girişinde onun adını taşıyan kırmızı taştan bir kapı duruyor. Kapının ardındaki yol, Dashrath'ın kırdığı kayaların arasından geçiyor. Köyde bir anıt mezar ve önünde siyah bir heykeli var.

Dashrath Manjhi'nin hikâyesi zamanla bir halk masalına dönüştü. Filmi hazırlayanlar bile hangi anlatımın doğru olduğunu bulmakta zorlandıklarını söylüyor. Ama ölçülebilen bir gerçek var: 110 metrelik bir yarık. Bir adam onu yirmi iki yıl boyunca, bir çekiç ve bir keskiyle, kimse ondan istemeden açtı. Sonra o yarıktan geçen yolun asfaltlanması için Delhi'ye kadar yürüdü. Dağı kırmak yirmi iki yıl sürdü. Yolun, okulun ve hastanenin gelmesi ise ancak o öldükten sonra mümkün oldu.

Kaynaklar

• "Mountain man Dashrath Manjhi dies in Delhi", Hindustan Times, 18 Ağustos 2007 (Internet Archive kaydı)
• "The man who made way for progress", The Indian Express, 2010 (Internet Archive kaydı)
• "Dashrath Manjhi, the man who moved a mountain one rock at a time, and inspired filmmakers", Scroll.in, Ağustos 2015
• "Movie about India's 'mountain man' hits screens", Gulf News (AFP), Ağustos 2015
• "Aamir Khan to help mountain man Dasrath Manjhi's family", NDTV (IANS), Mart 2014 (Internet Archive kaydı)
• Bharat Dogra, "Mountain Man Dasrath Manjhi: A Kabir panthi from the MahaDalit community who toiled for 22 years to make the impossible possible", SabrangIndia
• "The Man Who Moved A Mountain", DailyGood (The Better India'dan izinle yeniden yayımlanmış)
• "The Mountain Man", The Viewspaper, 2009 (Internet Archive kaydı)
• "Dashrath Manjhi", Vikipedi (İngilizce)
• Hikâyedeki kişiler gerçek adlarıyla anılmıştır; köyde konuşulan kişilerin adları verilmemiştir. İngilizce sözler tırnak kullanılmadan özetlenerek Türkçeye aktarıldı. Kaynaklar çelişiyor: Falguni Devi'nin ölüm zamanı ve sebebi (Vikipedi ve Gulf News'e göre 1959'daki kazadan sonra zamanında tedavi edilemediği için, DailyGood'a göre kazadan kurtulup sonra hastalanarak, SabrangIndia'nın köyde dinlediklerine göre kazadan yıllar sonra), kazanın yılı (çoğu kaynakta 1959, SabrangIndia'da 1960), dağın çevresinden dolaşan yolun uzunluğu (Vikipedi, The Indian Express ve Gulf News'e göre 55 km; Hindustan Times ve The Viewspaper'a göre 75 km; Scroll.in'e göre 70 km'den fazla) ve kısalan yol (çoğu kaynakta 15 km, Hindustan Times'a göre 1 km, The Viewspaper'a göre 10 km), geçidin ölçüleri (Hindustan Times'ta 30 fit yükseklik, 25 fit genişlik olarak ters yazılmış), 2011 belgeselinin yönetmeninin adı (Vikipedi'de Kumud Ranjan, Scroll.in'de Kundan Ranjan). Delhi'ye demiryolu boyunca yürüyüşün tarihi kaynaklarda verilmiyor. SabrangIndia'nın aktardığı, Dashrath'ın Başbakan Indira Gandhi ile görüştüğü bilgisi başka bir kaynakta doğrulanmadığı için hikâyeye yazılmadı.