Konteyner Kentte Her Şeyini Kaybeden Kadınlar Atölyede Yeniden Üretiyor

Malatya, Temmuz 2023. 6 Şubat depremlerinin üzerinden beş ay geçmiş. Şehir merkezindeki bir konteyner kentte, bir atölyenin içinde dikiş makineleri çalışıyor. Masaların başında elli kadın var. Hepsi depremzede. Kimi evini kaybetmiş, kimi yakınını. Bir zamanlar üç yıllık bir kooperatifin üyesiydiler; deprem çalıştıkları yeri de yıkmıştı. Şimdi her şeye yeniden, bir konteynerin içinde başlıyorlar.

2020: Toprak Ana

Hikâye depremden üç yıl önce başlar. 2020'de Malatya'da bir grup kadın, Toprak Ana Kadın Girişimi Üretim ve İşletme Kooperatifi'ni kurar. Kooperatif el sanatları üretir; kadınlar geleneksel el işlerini geliştirip bunlardan gelir elde etmeye çalışır.

Kooperatifler, Türkiye'de özellikle küçük şehirlerde kadınların ev dışında düzenli bir gelir kurabildiği az sayıdaki yoldan biridir. Toprak Ana da üç yıl içinde çalışma alanlarını kurar, üretimini yerleştirir.

6 Şubat

6 Şubat 2023 sabahı, Kahramanmaraş merkezli depremler Malatya'yı da yıkar. Şehirde binlerce bina çöker ya da ağır hasar görür. Kooperatifin üretim yaptığı yerler de kullanılamaz hâle gelir.

Kooperatifin başkanı Ayşe Uzunkayış, sonradan gazetecilere o günleri şöyle özetler: "Depremlerde bütün çalışma alanlarımız yıkıldı."

Kooperatifin üyeleri de depremzedeler arasındadır. Kursiyerlerden biri, Nermin Hanım, yaşadıklarını şöyle anlatır: "Depremlerde çok ağır şeyler yaşadık. Kızımın evi yıkıldı. Yakınlarımızı kaybettik."

Çadırdan konteynere

Depremin ilk haftalarında Malatya'da pek çok aile çadırlarda yaşar. Kısa süre sonra şehrin dört bir yanında konteyner kentler kurulur. Bir konteyner, bir ailenin evi olur: birkaç metrekarede yatak, mutfak, banyo.

Mart 2023'te Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, depremzede kadınlar için çadır ve konteyner kentlerde iş atölyeleri kurulduğunu duyurur. Türkiye'nin dört bir yanından gelen kadın kooperatiflerinin desteğiyle altı atölye açılır: ikisi Gaziantep'te, ikisi Kahramanmaraş'ta, biri Adıyaman'da, biri Malatya'da. Atölyelere dikiş makineleri, halı ve kilim tezgâhları kurulur; örgü, takı tasarımı, ahşap boyama ve ebru için alanlar ayrılır.

İlk iş, depremzedelerin acil ihtiyaçlarıdır. Kadınlar çarşaf, yastık kılıfı ve tişört diker. Bakanlığa göre o güne kadar yaklaşık 2.500 depremzede kadın atölyelere katılmıştır.

Oturup beklememek

Toprak Ana'nın üyeleri de beklemek yerine yeniden üretmeye karar verir. Başkan Uzunkayış'ın sözleriyle: "Yaşanan yıkımlar sonrası oturup beklemek yerine yeniden çalışmalarımıza başladık."

Kooperatif, şehir merkezindeki bir konteyner kentte oluşturulan atölyede yeniden kapılarını açar. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın destek programıyla yürütülen çalışmalara elli depremzede kadın kursiyer katılır. İki gönüllü eğitmen onlara eşlik eder.

Atölyede

Atölyede hediyelik eşya, aksesuar, tekstil ürünleri ve el sanatları üretilir. Kadınlar geleneksel el işlerini geliştirir, yeni teknikler öğrenir. Malzeme sınırlı olduğu için eldekiyle yetinmeyi de öğrenirler.

El sanatları eğitmeni Sevgi Hanım, ilgiyi şöyle anlatır: "50 öğrencimiz var, yoğun bir ilgi ile karşılaştık. İmkânlar dahilinde geri dönüşüm projeleri yapıyoruz."

Atölye, kadınlar için yalnız bir üretim yeri değildir. Konteyner kentin dar odalarından çıkıp her gün aynı masanın başında buluşmak, yıkımdan sonra hayata yeniden bir düzen vermek demektir.

Konteynerden konteynere

Depremin ardından kadın kooperatiflerine destek yalnız devletten gelmez. Mart 2024'te Anadolu Vakfı ve Toktut Derneği'yle yürütülen bir proje kapsamında Malatya, Hatay ve Kahramanmaraş'taki altı kadın kooperatifine, çalışma alanı olarak kullanılmak üzere konteynerler teslim edilir. Proje duyurusuna göre konteynerler, depremden etkilenen kadınların sosyal ve ekonomik hayata katılımlarını sürdürebilmeleri için kullanılacaktır.

Deprem bölgesinde pek çok kooperatif için konteyner, hem ev hem dükkân hem de atölye olur.

Geriye kalan

Malatya'daki elli kadının hikâyesi, depremden sonra ayakta kalmanın yalnızca bir barınaktan ibaret olmadığını gösteriyor. Kızının evi yıkılan, yakınlarını kaybeden bir kadın için dikiş makinesinin başında geçen saatler, hem bir gelir kapısı hem de yasın içinde tutunacak bir dal. Toprak Ana'nın üyeleri, her şeylerini kaybettikleri bir yılın ortasında, oturup beklememeyi seçti.

Kaynaklar

• "Depremzede kadınlar yeniden üretime başladı", İstiklal, 13 Temmuz 2023
• "Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Depremzede Kadınlar İçin İş Atölyeleri Kuruyor", Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, 31 Mart 2023
• "Coca-Cola Türkiye'den Afet Bölgesindeki Kadın Kooperatiflerine Konteyner Desteği", Coca-Cola Türkiye basın duyurusu, 25 Mart 2024
• Hikâyedeki kursiyer ve eğitmenin adları değiştirilmiştir.