Malatya'da 21 Metrekarede Geçen Üç Kış ve Bir Konteyner Kentin Hikâyesi

6 Şubat 2023, Pazartesi, saat 04.17. Kahramanmaraş'ın Pazarcık ilçesinde 7,7 büyüklüğünde bir deprem olur. Dokuz saat sonra, 13.24'te, bu kez Elbistan'da 7,6 büyüklüğünde ikincisi gelir. Yıkım on bir ile yayılır; Malatya en ağır yara alan illerden biridir. O sabah Nurten'in evi ağır hasar görür. Kendisi de bilmez ama önünde iki yıldan uzun sürecek bir bekleyiş vardır ve bu bekleyişin büyük kısmı 21 metrekarelik bir konteynerde geçecektir.

İki deprem, bir şehir

Malatya'da depremlerde 1.237 kişi hayatını kaybeder, 6.444 kişi yaralanır. Kentte 5.768 bina yıkılır; 35.907 bina da ağır hasar alır ve sonradan yıkılır.

Nurten'in evi bu ağır hasarlı binalardan biridir; sonradan o da yıkılacaktır. Şehirde kalacak sağlam bir çatı bulmak zordur. Nurten ve ailesi bir süre akrabalarının yanına sığınır.

Aynı günlerde başka bir Malatyalı, Hasan, kirada oturduğu evi kaybeder. Ev yıkılmıştır. Hasan ev sahibi değildir; depremden sonra açılacak hak sahipliği listelerinde onun adı olmayacaktır.

Konteynerlerin kurulduğu bahar

Depremden bir ay sonra, Mart 2023'te, Malatya'da ilk büyük konteyner kentlerden biri dolmaya başlar. AFAD, İnönü Üniversitesi Teknokent alanında, 180 bin metrekareye 2.100 konteyner kurar; burası 10.500 depremzedeyi barındıracak şekilde tasarlanmıştır. Konteynerlerde ısıtıcı, ocak, sıcak su, mutfak ve banyo vardır. Oraya ilk yerleşenlerden biri gazeteye şöyle anlatır: "Konteynerler çok güzel, buraya geldik rahatız."

O günlerde konteyner, enkazdan sonra bir kurtuluştur. Kimse orada yıllarca kalacağını düşünmez.

Nurten'in sırası depremden yaklaşık beş altı ay sonra gelir. 2023 yazında, ailesine bir konteyner çıkar ve akrabalarının yanından ayrılıp oraya yerleşirler. "İlk başlarda zorlandık ama mecbur bu duruma alışmak zorunda kaldık," diye anlatacaktır.

Hasan da bir konteynere yerleşir. Onun sebebi biraz farklıdır: depremden sonra Malatya'da kiralar fırlamıştır. "Depremden sonra Malatya'da ev sahipleri kiraları çok fahiş fiyata yükseltti," diyecektir. Pek çok kiracı, asgari ücrete yakın kirayı ödeyemediği için konteynere yerleşmiştir; Hasan da onlardandır.

Yirmi bir metrekare

Konteyner 21 metrekaredir. Mutfak, yatak, dolap, çocukların ders çalıştığı masa, hepsi aynı odadadır. Malatya'nın Çarmuzu Konteyner Kenti'nde dört kişilik ailesiyle yaşayan Şükran, bu hayatı bianet'e şöyle tarif eder: "Dört kişinin eşyası buraya sığmıyor. Yemek yaparken buhar oluyor, çamaşır sererken nem... Derken bir bakıyorsunuz, duvarlar küflenmiş."

Elektrik, konteynerde her şeydir; ama sınırlıdır. Şükran, ocağı yakacağı zaman çamaşır makinesini durdurduğunu, ısıtıcıyı açınca öbür cihazları kapattığını anlatır. Zeminin altını da tarif eder: "Yere ne kadar halı sersem de toprakla aramızda sadece ince bir metal var." Halıların altına karton sermek zorunda kalmıştır.

Güzelbahçe Konteyner Kenti'nde hamile bir kadın, kışın çamaşırı kurutacak yer bulamadığını söyler: kapıyı açınca içeriye kar ve yağmur girmektedir, çamaşır içeride kurur, duvarlar terler. Sözlerini şöyle bağlar: "Depremden canımızı kurtardık ama burada sağlığımızı kaybediyoruz."

Kışın donmak, yazın yanmak

Nurten için en zor zamanlar kışlardır. Konteyneri ısıtmanın tek yolu elektriktir ve kış aylarında elektrik sık sık kesilir. "Şu an ısınmayı sadece elektrikli ocaklardan yaptığımız için elektrikler gidince perişan oluyoruz," der.

Şükran, kesinti olduğunda içerinin ne kadar çabuk soğuduğunu anlatır: "Elektrik kesilince, yarım saatte buz gibi oluyor içerisi."

Yazın da kesintiler olur. Başka bir konteyner kentinde yaşayan Sevgül, iki mevsimi tek cümlede anlatır: "Kışın kesildiğinde donuyor, yazın kesildiğinde yanıyoruz." Çamaşırlar ortak çamaşırhanede yıkanmaktadır; kalabalıktan bazen sıra gelmez.

Kuralar ve anahtarlar

Bu arada şehrin çeperlerinde, özellikle Yeşilyurt'a bağlı İkizce'de, TOKİ konutları yükselir. Ekim 2024'te Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum'un paylaştığı bilgilere göre Malatya'da 2025 sonuna kadar 70.619 konut ve 10.339 iş yeri yapılması planlanmaktadır; o güne kadar 10.679 konut teslim edilmiştir.

21 Kasım 2024'te Malatya Valisi Seddar Yavuz, İkizce'de 11.897 konutun ihale edildiğini, 8.510'unun bittiğini ve 4.208'inin anahtarının verildiğini açıklar. Vali, hak sahiplerinin bir an önce kalıcı konutlara geçmesini istediklerini söyler: "Tebligatları bu yüzden hızlandırıyoruz."

Konutlar kurayla dağıtılır. Nurten her kurayı bekler. Adı hiçbirinde çıkmaz.

Kurada evi çıkanların işi de her zaman bitmez. İsmini vermek istemeyen bir depremzede, Şubat 2025'te şöyle anlatır: "Evimiz 5 ay önce çıktı, bina aidatlarını bile ödemeye başladık ancak halen taşınamadık. Bazı eksikliklerin giderilmesini bekliyoruz."

İkinci yıl dönümü: Her yedi kişiden biri

6 Şubat 2025'te, depremlerin ikinci yılında, bianet Malatya'nın tablosunu çıkarır. Kentte 79.420 hak sahibi için ihale yapılmış, 26.325 konut, köy evi ve iş yeri tamamlanıp teslim edilmiştir. Hükümetin hedefi, bütün hak sahiplerinin evlerini 2025 sonuna kadar teslim etmektir.

Ama 742 bin nüfuslu Malatya'da 113 bin kişi hâlâ 75 konteyner kentte yaşamaktadır. Neredeyse her yedi kişiden biri.

Nurten bunlardan biridir. Konteynerdeki ilk kışını geçirmiştir, ikincisinin içindedir. Hasan da oradadır; ama onun kaygısı başkadır. Hak sahiplerinin evlerini yıl sonuna kadar alacağını duymuştur. Kiracılar için böyle bir takvim yoktur. "Bizi buradan çıkarttıkları zaman bu ekonomik krizde kirada yaşayabilmemiz imkânsız," der. "Sadece ben değil, deprem öncesi kiracı olan herkes aynı durumda."

Tören günü

6 Eylül 2025'te Malatya'da büyük bir tören yapılır. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın katıldığı törende, deprem bölgesinde tamamlanan 300 bininci konutun anahtarı verilir. Hatay, Kahramanmaraş ve Adıyaman'a yapılan canlı bağlantılarla birlikte 43.727'si konut olmak üzere 54.200 bağımsız bölümün anahtarı hak sahiplerine teslim edilecektir. Bakan Kurum tören öncesinde şunu yazar: "300 bininci yuvamız tamam."

Aynı açıklamalara göre Malatya'daki yıl sonu hedefi 55.496 konut, 10.714 iş yeri ve 13.210 köy evidir; toplam 79.420 bağımsız bölüm. Bu, bianet'in aktardığı hak sahibi sayısıyla aynıdır. Bir yıl önceki planda ise 70.619 konut ve 10.339 iş yerinden söz edilmektedir; rakamlar dönemden döneme değişir.

Üçüncü kış: Elektrikler bu kez başka sebeple kesiliyor

Aralık 2025'te konteyner kentler boşaltılmaya başlanır. Mahmut Çalık Konteyner Kenti'nde kalanlardan çıkmaları istenir; verilen süre dolunca, 4 Aralık'ta, konteyner kentin elektriği kesilir. Burada kalanların çoğu öğretmendir. Kimi kurada ev çıkmış ama evi henüz teslim edilmemiş hak sahibidir, kimi dönem sonunda tayinle şehirden ayrılacak bir öğretmendir. Birkaç aylığına ev kiralamak isteyenlere ev veren yoktur.

Çocuğuyla yalnız yaşayan Hacer, ANKA'ya o günleri anlatır. Çocuğu eve gelir gelmez "Anneciğim, ilk önce ne yemek yaptın bana?" diye sormaktadır. Elektrik yoktur; buzdolabındakiler bozulmuştur. "Gelmişiz, burada ateş yakmışız, öyle ısınıyoruz," der.

Eğitim çalışanları adına konuşan bir öğretmen, karanlıkta geçen gecelerin onlara neyi hatırlattığını söyler: "İki gündür bu karanlıkta, bu soğukta biz o deprem gecesini tekrardan yaşıyoruz."

Ocak 2026'nın son haftasında İkizce Geçici Konaklama Merkezi'ndekilere de tebligat gelir: 9 Şubat'a kadar konteynerler boşaltılacaktır. Kurası beş ay önce çekilmiş ama evi teslim edilmemiş Cemal, sözü üç yıl öncesine getirir: "Daha önce depremden sonra dediler ki, 'bir yıl içinde evler teslim edilecek.' Üç yıl geçti, hâlâ evler teslim edilmedi." Konteynerdekiler, en azından okullar kapanana kadar, haziran ayına kadar süre ister.

Üç yıl sonra

Depremlerin üçüncü yıl dönümünde Malatya'daki konteynerlerde hâlâ insanlar vardır. Evrensel'e konuşan bir işçi kadın, kiraların 20-25 bin lira bandına çıktığını, herkesin asgari ücretle çalıştığını söyler: "Bu kiraları nasıl karşılasınlar?" Ona göre konteynerlerde en çok kalanlar, depremden önce de kiracı olan işçilerdir. Konteynerden çıkanların bir kısmı, kentten uzakta, sanayi bölgesinin yanında yapılan konutlara taşınır.

Nurten'in bugün nerede olduğunu bilmiyoruz. Onun hikâyesini aktaran haber, ikinci yıl dönümünde biter: adı kurada çıkmamış, hâlâ 21 metrekarede, elektriğin gitmemesini bekleyen bir kadın. Hasan'ın bir eve çıkıp çıkamadığını da bilmiyoruz. Bildiğimiz, onun korktuğu günün, konteynerlerin boşaltıldığı günün, geldiğidir.

Geriye kalan

Malatya'da on binlerce insan için "geçici" kelimesi üç yıla yayıldı. Bu sürede on binlerce konut yapıldı, anahtarlar verildi; çok sayıda aile yeni evine taşındı. Aynı sürede kimi çocuklar okul yıllarını tek bir odada geçirdi, kimi anneler çamaşırı kurutacak yer aradı, kimi kiracılar hiçbir listede adını bulamadı.

Bir depremin yıkımı birkaç dakika sürer. Arkasından gelen bekleyiş ise yıllarca sürebilir. Nurten'in evi bir sabah yıkıldı. Sonrasındaki iki yılı, bir elektrik düğmesine, bir kura listesine, bir tebligata bağlı geçti.

Kaynaklar

• Seher Akbalık, "Malatya'da her 7 kişiden 1'i halen konteynerde yaşıyor", bianet, 6 Şubat 2025
• Belgizar Abiri Şimşek, "21 metrekarede kadınların yaşamı: Duyulmak istiyorum", bianet, 6 Şubat 2025
• Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, "06 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri Genişletilmiş Bilgi Notu"
• "Malatya'da konteyner kentte hayat başladı", Yeni Şafak, 9 Mart 2023
• "Murat Kurum paylaştı: İkizce'de yeni bir yaşam alanı kuruldu", Ensonhaber, 18 Ekim 2024
• "Malatya Valisi Yavuz, Yeşilyurt'taki deprem konutlarında incelemelerde bulundu", Anadolu Ajansı / haberler.com, 21 Kasım 2024
• "Malatya'da 300 bininci deprem konutu teslim ediliyor", Bengütürk, 3 Eylül 2025
• "Cumhurbaşkanı Erdoğan da katılacak: Malatya'da 300 bin yuva hak sahiplerine teslim edilecek", CNN Türk, 6 Eylül 2025
• "Konteyner kentte elektrikler kesildi: Depremzedelerden kış ortasında tahliye baskısına tepki", BirGün / ANKA, 6 Aralık 2025
• "6 Şubat'ın üçüncü yılı: Depremzedelerden kış ortasında tahliyeye tepki", BirGün / ANKA, 2 Şubat 2026
• "İşsizlik, düşük ücret ve konteynere mahkum yaşamlar", Evrensel, 6 Şubat 2026
• Hikâyedeki kişilerin adları değiştirilmiştir.