Sondan Bir Önceki Embriyo Kadavradan Rahim Nakliyle Dokuz Yıl Sonra Bebek Getirdi

Ağustos 2011'de Antalya'da, Akdeniz Üniversitesi Hastanesi'nde yedi saat süren bir ameliyatla Mersin Anamurlu genç bir kadına, trafik kazasında beyin ölümü gerçekleşen bir kadının rahmi nakledilir. Tıp dünyası bu ameliyatı yakından izler: daha önce hiçbir yerde ölen bir donörden alınan rahimle başarılı nakil yapılmamıştır. Ameliyat başarılı geçer. Ama asıl beklenen, bir bebektir. O bebeğin gelmesi dokuz yıl sürer.

Anamur'dan Antalya'ya

Derya Sert doğuştan rahimsizdir. Tıpta Müllerian agenezi denen bu durumda kadın rahim olmadan doğar; doktorların verdiği bilgiye göre yaklaşık beş bin kadından birinde görülür. Derya, rahim naklinden önce vajina oluşturmak için de ameliyat olmuştur.

2010'da Anamur'da oto tamircisi olarak çalışan Mustafa Sert ile evlenir. Çocuk istemektedirler; ama Derya'nın bebek taşıyabileceği bir rahmi yoktur.

Akdeniz Üniversitesi'nde Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi öğretim üyesi Prof. Dr. Ömer Özkan ve ekibi o sırada rahim nakli üzerinde çalışmaktadır. Aynı ekip 2012'de Türkiye'nin ilk yüz naklini de yapacaktır. Milliyet'te 2020'de yayımlanan söyleşiye göre nakil için bekleyen 50 kadın vardır; Sağlık Bakanlığı'ndan Derya ve iki hasta için izin alınır. Hürriyet'in 2013 haberine göre ise doku grubu ve testleri en iyi uyan kişi 45 aday arasından seçilir. Seçilen Derya'dır.

8 Ağustos 2011

Donör, trafik kazasının ardından beyin ölümü gerçekleşen genç bir kadındır. Ailesi organlarını bağışlar. Ekipteki kadın hastalıkları uzmanı Prof. Dr. Münire Erman Akar, Hürriyet yazarı Mesude Erşan'a doku uyumunu şöyle anlatır: "Dokuları anneyle kız kadar uydu. Büyük bir şans"

Ameliyatın tarihi kaynakların çoğunda 8 Ağustos 2011 olarak geçer; Milliyet'teki 2020 söyleşisinde 1 Ağustos, bazı yabancı kaynaklarda 9 Ağustos yazar. Süresi de yedi ya da sekiz saat olarak aktarılır. Rahim, damarlarıyla ve vajinanın bir bölümüyle birlikte nakledilir. Ameliyatı Prof. Dr. Ömer Özkan'ın başkanlığındaki ekip yapar; ekipte Yrd. Doç. Dr. Özlenen Özkan ve Prof. Dr. Münire Erman Akar da vardır.

Ekibin sonradan Fertility and Sterility dergisinde yayımladığı makalede hasta, adı verilmeden, Müllerian agenezisi olan 21 yaşında bir kadın olarak anlatılır. Basında Derya'nın yaşı farklı yıllarda farklı verilir; 2013'te 22, 23 ve 24 yaşında olduğunu yazan haberler vardır.

Yirmi gün sonra

Nakledilen bir organın çalışıp çalışmadığını anlamanın yolu, işlevini yerine getirip getirmediğine bakmaktır. Rahim için bunun işareti adet görmektir. Makaleye göre Derya, ameliyattan 20 gün sonra hayatında ilk kez adet görür. Nakilden sonraki ilk yılda 12 kez adet görmüştür. Ekip, bu sonucu o güne kadar adet döngüsü kazanılmış en uzun yaşayan nakil rahim olarak yayımlar.

Ama nakil, bir bebeğin geleceği anlamına gelmez. Derya'nın vücudunun yeni organı reddetmemesi için ilaç alması gerekir. Gebelik için bu ilaçların dozunun güvenli bir düzeye inmesi beklenir. Embriyolar ise nakilden önce hazırlanmıştır: Derya'nın kendi yumurtaları ile Mustafa Sert'ten alınan örnekle tüp bebek yöntemiyle oluşturulan sekiz sağlıklı embriyo dondurularak saklanır.

Bekleme yılları

Ocak 2012'de NTV muhabiri Anamur ile Antalya arasında gidip gelen Derya'ya ulaşır. Altı aylık riskli dönem geride kalmıştır. Derya umutludur: "Şimdilik problem yok çok şükür, Ağustos'u bekliyoruz inşallah o zaman geldiğinde hamilelik gerçekleşir." Prof. Dr. Akar da ilaç dozları düşürüldüğünde gebelik için güvenli aralığa girileceğini söyler.

Ağustos 2012 geçer, embriyo nakli yapılmaz. Doktorlar rahmin sağlıklı çalıştığından emin olmak için 18 ay bekler. Mart 2013'te Prof. Dr. Ömer Özkan NTV'ye beklentinin ağırlığını şöyle anlatır: "Dışarıda beklenti çok yüksek. Olumlu haberleri bekleyen çok kişi var." CNN Türk'e de bu tür işlemlerde başarı oranının yüzde 30-40 olduğunu söyler. Prof. Dr. Akar ise neden tek embriyo aktarılacağını açıklar: "2 embriyo transfer etmek yasal değil."

Sekizinci haftadaki muayene

31 Mart 2013'te dondurulmuş embriyolardan biri Derya'nın rahmine aktarılır. Nisan başında Akdeniz Üniversitesi Hastanesi Başhekimi Prof. Dr. Mustafa Ünal açıklama yapar: "Yaklaşık 2 haftalık süreç içerisinde erken test sonuçları, beklenen gebelik bulguları ile uyumludur."

Haber dünyaya yayılır. Reuters, AP ve İngiliz gazeteleri, ölen bir donörden alınan rahimde ilk gebeliği yazar. Nisan sonunda hastane bebeğin kalp atışının izlendiğini ve gebeliğin iyi gittiğini duyurur.

Mayıs 2013'te, sekizinci hafta kontrolünde embriyonun kalp atışı görülmez. Gebelik sonlandırılır. Hastanenin açıklamasına göre Derya'nın genel durumu iyidir, evinde dinlenmektedir; uygun koşullar oluştuğunda yeni bir embriyo aktarılacaktır.

Gebelik haberinin ardından Mustafa Sert, Akdeniz Üniversitesi'nde sözleşmeli personel olarak işe başlar. Çift Antalya'ya gidip gelmeye devam eder. Sonraki yıllarda denemeler sürer; dondurulmuş embriyolar birer birer azalır. Milliyet'teki 2020 söyleşisinde dokuz yıllık tedavi süreci anlatılır; çiftin evliliği o sırada on birinci yılındadır.

Sondan bir önceki embriyo

Yıllar sonra Derya yeniden gebe kalır. Prof. Dr. Ömer Özkan bu gebeliği Milliyet'ten Seyhan Akıncı'ya tek cümleyle anlatır: "9'uncu yılın sonunda sondan bir önceki embriyomuzdu."

Çift, bebeğin adını daha doğmadan koyar. Mustafa Sert'in sözleriyle: "Doğmadan önce Ömer Özkan Sert adını verdik." Ad, nakli yapan doktordan gelir.

760 gram

4 Haziran 2020'de, gebeliğin 28. haftasında, Derya Sert erken doğum yapar. Bebek 760 gram gelir. Haber, 26 Haziran'da duyurulur: dünyada kadavradan yapılan ilk rahim nakliyle dünyaya gelen bebek yaşamaktadır.

Bebek yenidoğan yoğun bakımda kalır. Anadolu Ajansı'nın Eylül 2020 haberine göre üç ay süren kritik süreci atlatır, kilosu üç kiloya ulaşır. Prof. Dr. Özkan yoğun bakım sürecinin, bebek yavaş yavaş kilo aldığı için sorunsuz geçtiğini söyler. Ekim 2020'de bebek 3,5 kilonun üzerindedir; aile haftalık kontroller için hastanenin yakınında bir ev kiralamıştır. Kasım başında yayımlanan Milliyet söyleşisinde ailenin yaklaşık iki hafta önce evine geçtiği yazar. Derya'nın o günkü sözü kısadır: "Bebeğimin bakışı, gülüşü ömre bedel..."

Ardından gelenler

Haziran 2021'de Ömer Özkan Sert bir yaşına girer. Aile Mersin'de yaşar, her ay Antalya'da kontrole gider. Derya, Demirören Haber Ajansı'na şöyle konuşur: "Dişleri çıktı, 1 yaşını doldurdu. Diş buğdayını yaptık ve yaşını kutladık. Çok güzel bir duygu."

27 Temmuz 2021'de aynı ekip Türkiye'nin ikinci kadavradan rahim naklini yapar. Hasta, Havva Erdem'dir; ameliyat 8,5 saat sürer. Eylül 2021'de Akdeniz Üniversitesi'nin düzenlediği basın toplantısında Derya Sert de konuşur: "Çok uğraştık emek verdik. Emeğimizin karşılığını aldık." Havva Erdem, Eylül 2022'nin sonunda gebeliğin 29. haftasında 1.720 gram ağırlığında bir kız bebek doğurur. Bebeğin adı, Akdeniz Üniversitesi'nin rektörü olan Prof. Dr. Özlenen Özkan'dan gelir: Özlenen.

Ağustos 2023'te Rektör Özlenen Özkan, nakil tekniğinin dünyada yayıldığını, bu yolla doğan bebek sayısının yüzü aştığını söyler ve bir sitemini dile getirir: "Üremede çığır açtık. Ancak dünyada bir Müslüman ülke tarafından yapıldığı için göz ardı edilmeye çalışılıyor." Ekip, Türkiye'de yeni nakiller için Sağlık Bakanlığı'nın düzenlemesini beklemektedir.

Okulun ilk haftası

Eylül 2026'da, nakilden 15 yıl sonra, Ömer Özkan Sert Anamur'da ana sınıfına başlar. Anadolu Ajansı'na konuşan Derya Sert, "Umudumuzu asla kaybetmedik" der ve zamanın nasıl geçtiğini anlatır: "Daha dün tulumlarını, zıbınlarını ütülüyordum, 6 yıl geçti." Altı yaşındaki Ömer'in ne olacağı sorusuna cevabı hazırdır: "Büyünce araba ustası olacağım, arabaları tamir edeceğim."

Bu hikâyenin bir yanında yıllarca Anamur ile Antalya arasında yol tepen bir çift, bir yanında sonucu belirsiz bir işe yıllarını veren bir ekip vardır. Bir yanında da adı hiçbir haberde geçmeyen, trafik kazasında hayatını kaybeden genç bir kadın ve onun organlarını bağışlayan ailesi. Ömer Özkan Sert'in okula giden adımlarında onların da payı vardır.

Kaynaklar

• "Nakil rahimle bebek umudu", NTV, 30 Ocak 2012
• "Dünyanın beklediği nakilde geri sayım", NTV, 13 Mart 2013
• "Hamilelik için gün sayıyor", CNN Türk, 13 Mart 2013
• "Tıp tarihinde bir ilk gerçekleşti", Hürriyet, 12 Nisan 2013
• Mesude Erşan, "Türk tıp mucizesi: Naklen hamilelik", Hürriyet, 14 Nisan 2013
• "Turkish donor womb recipient becomes pregnant", BioNews (Progress Educational Trust), 15 Nisan 2013 (Reuters ve İngiliz basınından derleme)
• "Woman with womb transplant 6 weeks pregnant", NBC News (Associated Press), 29 Nisan 2013
• "First pregnancy with uterus transplant terminated", Hürriyet Daily News, 14 Mayıs 2013
• "Turkish womb transplant patient miscarries", BioNews, 20 Mayıs 2013 (Reuters ve Mail Online'dan derleme)
• Özkan Ö, Akar ME, Özkan Ö ve ark., "Preliminary results of the first human uterus transplantation from a multiorgan donor", Fertility and Sterility, 99(2), 2013 (özet)
• "World's 1st uterus transplant delivers healthy Turkish baby in Antalya", Daily Sabah (Anadolu Ajansı), 4 Eylül 2020
• "World's first uterus recipient's baby healthy", Hürriyet Daily News (Anadolu Ajansı), 8 Ekim 2020
• Seyhan Akıncı, "Sondan bir önceki embriyomuzdu", Milliyet Pazar, 1 Kasım 2020
• "Mucize bebek Ömer Özkan 1 yaşında", Habertürk (DHA), 5 Haziran 2021
• "Rahim nakliyle doğan Ömer Özkan bebek adaşıyla poz verdi", Sözcü, 24 Eylül 2021
• "Türkiye'nin ikinci rahim nakillisi Havva Erdem anne oldu", DHA, 30 Eylül 2022
• "Rektör Özkan: Rahim nakliyle üremede çığır açtık, Nobellik bir iş aslında", DHA, 8 Ağustos 2023
• "Mucize çocuk Antalya'da okula başladı", Sözcü (Anadolu Ajansı), 15 Eylül 2026
• Derya Sert ile ilgili haber dizinleri: Milliyet ve sondakika.com (haber tarihleri ve Mustafa Sert'in sözü için)
• Hikâyedeki kişilerin hepsi basına adlarıyla konuşmuş ya da adlarıyla açıklama yapmıştır; ad değiştirilmedi. Donörün adı hiçbir kaynakta geçmez. İngilizce verilen açıklamalar tırnak kullanılmadan, kendi cümlelerimizle aktarıldı. Nakil tarihi (1 / 8 / 9 Ağustos 2011), ameliyat süresi (7 / 8 saat), Derya Sert'in yaşı ve aday sayısı (45 / 50) kaynaklarda farklıdır; farklılıklar metinde belirtildi.