Kız isteme Türk kültüründe çok önemli bir yere sahiptir ve özellikle görücü usulüyle evlenen insanlar arasında tıpkı bir ritüele dönüşmüştür. Gerek ailelerin talepleriyle gerekse de toplumun normlarıyla örtüşmeye yakın bir yerde duran kız isteme adetleri, bu örtüşmenin zorunluluğunu kız isteme merasimleriyle kanıtlıyor. Türkiye’de evlilik, sadece iki insanın bir araya gelmesi değil, aynı zamanda iki ailenin akrabalık bağları kurduğu sosyal bir müessesedir. Bu sürecin en önemli ve resmi ilk adımı ise hiç şüphesiz “kız isteme” merasimidir. Nesiller boyu aktarılan bu gelenek, modernleşen dünyada bazı değişimler geçirse de özünü koruyarak Türk aile yapısındaki yerini muhafaza etmektedir.
Köklü Bir Geleneğin Kırılmayan Direnci
Kız isteme, erkeğin ailesi veya yakın akrabaları ile birlikte kız evine yaptığı resmi bir ziyarettir. Bu ziyaret öncesinde iki taraf da hazırlık yapar. Erkek tarafı, genellikle ailenin büyüklerinden (anneanne, babaanne, hala, teyze gibi) saygın kişilerden oluşan bir grupla kız evine gider. Ziyaretin günü ve saati önceden kız tarafına kibarca bildirilir, böylece ev halkı bu önemli güne hazırlanma fırsatı bulur.
Ziyaret günü geldiğinde, erkek tarafı kız evine genellikle çiçek, çikolata ve lokum gibi küçük hediyelerle gelir. Misafirler ağırlanır, ikramlarda bulunulur. Soğuk su ikramı, “hayırlı olsun” ve “su gibi aziz olun” temennileriyle bu sürecin olmazsa olmazlarındandır. Karşılıklı sohbetler edilir, bir süre lafın dönüp dolaşması beklenir. Asıl maksat, genellikle ailenin en yaşlı ve sözü geçen büyüğü tarafından nazikçe dile getirilir: “Allah’ın emri, Peygamber’in kavli ile kızınızı oğlumuza istemeye geldik.”
Bu sözler, törenin en heyecanlı anıdır. Kız tarafı, eğer evet cevabı verecekse, “Allah yazdıysa biz ne diyelim”, “Allah etmişse bir etmiştir” gibi geleneksel sözlerle onayını verir. Bu onaydan sonra şerbetler içilir ve söz kesimi gerçekleşir. Erkek tarafı, söz nişanı olarak genellikle kıza bir takı (genellikle bir yüzük) takar. Bu, ilişkinin resmiyet kazandığının ve niyetin ciddiyetinin bir simgesidir.
Ancak, Türkiye’nin coğrafi ve kültürel çeşitliliği bu geleneğin uygulanışında farklılıklar yaratır. Örneğin, Karadeniz bölgesinde daha hareketli ve coşkulu bir atmosfer gözlemlenirken, Doğu Anadolu’da daha muhafazakar ve ağır başlı bir tören dikkat çeker. Ege’de ise daha rahat ve samimi bir hava hâkimdir. Büyük şehirlerde yaşayan ve modern hayatın içindeki ailelerde bu süreç daha sade, daha az kalabalık ve daha az resmiyetçi olabilmektedir. Buna karşılık, kırsal kesimlerde ve daha geleneksel ailelerde adetlere bağlılık daha belirgindir.
Günümüzde Kız İsteme Adetlerinde Esneme
Günümüzde çiftler genellikle evlenmeye karar verdikten sonra aileleri bu ziyareti gerçekleştirmektedir. Yani, ziyaret çoğu zaman sürpriz değil, beklenen ve onaylanan bir formül halini almıştır. Ancak yine de bu tören, ailelerin birbirini tanıması, saygı ve sevgi çerçevesinde yeni bir bağ kurması için eşsiz bir fırsat sunar.
Netice aşamasında, gelinen nokta eskiden süregelen kız isteme adetlerinin günümüzde biraz esnemeye tabi tutulduğunu, biraz daha sosyal medyanın özellikle ve çiftlerin de buna yaklaşımı hayatımıza giren birçok teknoloji ile çok katı bir şekilde olmasa da ufak tefek esnemelerin görüldüğünü söylemek mümkündür. Bu itibarla kız isteme adeti, Türk toplumunun aileye verdiği değeri, evliliğin kutsallığını ve büyüklere gösterilmesi gereken saygıyı vurgulayan köklü bir gelenektir. Şekil değiştirse de, nesilden nesile aktarılan bu önemli adet, toplumsal dokumuzun vazgeçilmez bir parçası olmaya devam etmektedir.